تبلیغات
مقــــــــالات علمـــــــی مدیـــــــریت آمــــوزشــــــــی - پیش فرض سیر تحولات نظریه های سازمان و مدیریت
 

پیش فرض سیر تحولات نظریه های سازمان و مدیریت

نوشته شده توسط :محـــسن مهــرگانی
شنبه 8 بهمن 1390-09:08 ب.ظ

مدیریت به عنوان یكی از فعالیتهای اجتماعی بشر سابقه ای بس دیرینه دارد اما آنچه را كه به عنوان تاریخچه و سیرتحولات نظریه های سازمان و مدیریت بیان می شود از زمانی است كه نظریه ها و تئوریهای مدیریت و سازمان پا به عرصه وجود نهادند و مدیریت بصورت رشته ای علمی در میان سایر رشته های علوم مطرح گردید. بنابراین ذكر این مطلب كه رشته مدیریت در سالهای پایانی سده نوزده میلادی شكل گرفته به معنای عدم وجود آن در اعصار پیشین نیست. همانگونه كه به سادگی می توان پذیرفت كشف قدرت جاذبه بوسیله نیوتن به معنای عدم وجود چنین قدرتی قبل از وی نبوده است.

در مقوله مدیریت و سازمان نیز آغاز طرح نظریه های مدیریــت و ســـازمان را می توان در سالهای اولیه قرن بیستم جستجو كرد پس از نظریه بوروكراسی وبر[1] ، اصول مدیریت علمی و اداری تیلور[2] و فایول[3] و نهضت روابط انسانی و مدیریت رفتاری در سالهای دهه 1930 ، نظریه های سیستمی و اقتضایی پا به عرصه وجود نهاد بطوریكه امروزه نیز این مكتب تفكر غالب در مدیریـت و ســازمان می باشد.

اندیشمندان متعدد به شیوه های متفاوتی تئوری های سازمان و مدیریت را طبقه بنــدی كرده‌اند كه غالباً سه مكتب اصلی مدیریت علمی، مدیریت روابط انسانی و مدیریت سیستم ها در تمامی آنها ملاحظه می شود.

هارولد كونتز[4] در طبقه بندی اولیه خود به شش مكتب تحت عناوین 1) مكتب فرایندی یا وظیفه ای مدیریت 2) مكتب تجربی مدیریت 3) مكتب رفتار انسانی در مدیریت 4) مكتب نظام اجتماعی در مدیریت 5) مكتب تئوری تصمیم گیری 6) مكتب كمی و مقداری مدیریت اشاره كرد و حدود نوزده سال بعد این طبقه بندی را به یازده طبقه افزایش داد كه به علت تداخل طبقات درهم و جزئی شدن آنها مورد اقبال چندانی قرار نگرفت.

ویلیام اسكات[5] نیز با پیروی از طبقه بندی تاریخی سه مـكتــب را در مدیریـــت مطــرح می‌داند. مكتب كلاسیك ها كه با تقسیم كار،‌ سلسله مراتب، حیطه نظارت و ساختار منطقی سروكار داشتند و مكتب نئوكلاسیكها كه با نهضت روابط انسانی شناخته می شوند.مكتب سوم، مكتب سیستمی سازمان است كه سازمان را همچون سیستمی با متغیرهای وابسته به محیط توصیف می‌كند و آن را در سطحی بالاتر از دو مكتب قبلی قرار می دهد. در تفكر سیستمی سازمان بصورت یك منظومه واحد كه متشكل از اجزاء‌ مرتبط و متعامل است در نظر گرفته می شود و اصل وابستگی متقابل مهمترین خاصیت آن را تشكیل می د هد. اگر اجزاء و عناصر تشكیل دهنده سازمان را به تنهایی مورد بررسی قرار دهیم سازمان را نشناخته ایم زیرا آنچه سازمان را به صورت یك مجموعه واحد در می آورد همانا روابط متقابل بین اجزاء‌ و عناصر آن است. روابطی كه در مكاتب قبلی چندان مورد عنایت قرار نگرفته بود.

تفكر سیستمی در مدیریت با توجه به عوامل درونی و بیرونی سازمان تصویر كاملتری را از سازمان ارائه كرد و تئوریهای دقیقتری را برای تحلیل مدیریت و سازمان بدست داد. تئوری اقتضایی كه برگرفته شده از مكتب سیستمی در مدیریت است مطلق گرایی در مدیریت را خطا دانسته و مطلوبیت هر شیوه و روشی را در مدیریت وابسته به شرایط و موقعیتی می داند كه در آن زمان و مكان سازمان را احاطه كرده است. در این تئوری مطلوب بودن شیوه های مدیریت بستگی به موقعیت داشته و شیوه ای كه در یك موقعیت مطلوب و مناسب است ممكن است در موقعیتی دیگر نامطلوب و نامناسب باشد. از اینرو این نوع نظریه ها را تئوری ”بستگی[6]“ نیز نامیده اند. امروزه با بهره گیری از این تئوری، مدلهای گوناگونی در شاخه های مختلف مدیریت پرداخته شده است كه هر كدام موضوع موردنظر خود را با دیدی اقتضایی می نگرند. در این تئوری ها بهترین شیوه وجود ندارد و مطلوبیت هر هر روشی بستگی به شرایط و موقعیت دارد.

ریچارد اسكات[7] با در نظر داشتن سیر تحولات تاریخی، نظریه های سازمان و مدیریت را به چهار گروه یا گونه تقسیم كرده است. معیار تقسیم بندی او دیدگاه سیستم باز و بسته نسبت به سازمان و مدلهای منطقی و اجتماعی رفتار انسانها در سازمان است. براساس معیار اول نظریه های سازمان و مدیریت به دو گروه نظریه های سیستم بسته و باز تقسیم می شوند و با توجه به معیار دوم در هر گروه دو نوع مدل كه معطوف به رفتار منطقی و رفتار اجتماعی انسان است دیده می شوند.

در نظریه های گونه اول سازمان به صورت سیستمی بسته در نظر گرفته شده و رفتار انسان منطقی قلمداد می گردد. نظریات علمایی چون تیلور،‌ فایول، گیلولیك در این گونه قرار می گیرند. در این دیدگاه سازمان، ابزاری برای نیل به اهداف از قبل تعیین شده است و رابطه سازمان با محیط بیرونی مدنظر نیست. اهداف روشن،‌ وظایف مشخص، سلسله مراتب دقیق سازمانی،‌ قانونمداری و سایر اصول مدیریت اركان اصلی تفكرات این طبقه از نظریات را تشكیل می دهند. تیلور با تخصصی كردن كارها،‌ جــدا نمـــودن برنامه ریزی از اجرا و استاندارد كردن فعالیتها به كمك روشهای مطالعه كار می كوشید تا كارایی را در سازمانها به حداكثر ممكن ارتقاء دهد و سایر پیشگامان مدیریت نیز همین هدف را با روشهایی مشابه دنبال می كردند. مونی و رایلی[9] با مطرح كردن اصل هماهنگی به عنوان اصلی اساسی در عملكرد متوازن و موزون سازمان و فایول با ارائه چهارده اصل مدیریت كوشیدند تا برای مدیریت موفق در سازمان ضوابط مطلقی را مطرح سازند كه ارتباط چندانی با محیط بیرونی سازمان نداشت و صرفاً در درون سازمان قابل تحقق بود.

در نظریات گونه دوم سازمان بصورت سیستمی بسته در نظر گرفته شده و رفتار انسان اجتماعی است. نظریاتی كه اصطلاحاً روابط انسانی نام گرفته اند در این طبقه قرار دارند. اگر در گونه قبل ارضای نیازهای مادی و جسمانی برای نیل به كارایی مورد تأكید بود در این گونه از نظریه ها ارضاء نیازهای اجتماعی و روانی، اساسی برای عملكرد بالای اعضای سازمان است. التون میو پایه گذار و چهره شاخص در این گونه نظریه هاست. او كه استرالیایی تبار بود در تجربیات خود دریافت كه انسانها همانند نیاز به غذا و هوا و محیط فیزیكی مناسب، نیاز به احساس شخصیت در محیط كار، روابط اجتماعی مطلوب و حرمت و صمیمت در سازمان دارند. در تحقیقات بعدی نیز كه میو به همراه روتلیسبرگر[10] انجام داد نظرات او تأیید شد و نظریات انسانگرایی در مدیریت پا به عرصه وجود گذاشت.

در نظریات نوع سوم سازمان بصورت سیستمی باز در نظر گرفته شده و رفتارها در سازمان منطقی فرض گردیده است. از آغاز دهه 1950 و تا اوایل دهه 1970 نسل جدیدی از تئوریها مطرح شدند كه تأكید و تمركز آنها بر منطقی بودن رفتارها در سازمان با توجه به محیط خارجی سازمان بود. در این تئوریها كوشش شده تا ساختار سازمانی با در نظر گرفتن نیازهای محیط شكل گیرد. وودوارد از زمره اندیشمندانی است كه نظریاتش در گونه دوم قرار می گیرد. وی آثار نظام های فنی بهره گیری شده در صنایع را بر ساختار سازمانی آنها مورد تحقیق قرار داد. وودوارد[11] سه نظام اصلی تولید واحدی، تولید انبوه و تولید فرایندی را در نظر گرفت و میان آنها و قاعده های گوناگون طراحی وابستگی های برجسته یافت. برای مثال مؤسسه های تولید انبوه براساس پژوهشهای وی دارای ساختاری دیوانسالارانه هستند در حالی كه مؤسسه های تولید فرایندی و واحدی، ساختاری زنده و انسانی دارند.

چارلز پرو[12] نیز تقسیم بندی دیگری را در مورد نظام كاری سازمانها ارائه كرد كه در آن از چهار نظام كارهای هنری و صنعتگرانه، كارهای تكراری،‌ كارهای غیرتكراری و كارهای مهندسی نام برد. پرو با استفاده از این طبقه بندی كوشیده است تا ساختار مناسب برای كارایی بیشتر در هر یك از انواع نظام های كاری را ارائه دهد. از نظر او مدیریت زمانی موفق خواهد شد كه با توجه به نظام های كاری موجود در هر سازمان به امر برنامه ریزی، سازماندهی، كنترل و هدایت بپرازد. نظریات نویسندگان گونه سوم نظریاتی است كه اصطلاحاً اقتضایی می نامند. به عبارت ساده آنها كوشیدند تا مدیریت را با اقتضاها و شرایط محیطی هماهنگ ساخته و از حالت مطلق گرایی خارج سازند.

گونه چهارم از نظریه های سازمانی و مدیریت با نگرش سیستم باز و قائل شدن به سرشتی اجتماعی برای رفتارهای سازمانی شكل گرفته اند. نظریات علمایی چون می یر و روان، سالان سیك وپفر[13] تأكید بسیار بر محیط داشته و این پیش فرض را كه سازمانها رفتار و عمكردی عقلایی و منطقی دارند شدیداً مورد تردید قرار داده اند. سازمانها هدف اصلی خود را كه بقاست دنبال می كنند و سایر اهداف كه در فلسفه سازمان منطقی به نظر می رسند مانند كارایی و بهره وری در این میان جنبه ثانویه پیدا می كند. برخی سازمانها كه در محیط هایی كاملاً سیاسی و نهادی قرار گرفته اند، برای ادامه حیات، خود را با هنجارهای نهادی و معیارهای سیاسی منطبق می سازند و ضرورتاً تولید كارآ و خدمت دهی مؤثر برای ادامه كار آنها نقش حیاتی ایفا نمی كند. بنابراین رفتار عقلایی و منطقی در سازمانها كه در گونه قبل مدنظر بود جای خود را به نوعی رفتار اجتماعی- سیاسی می دهد. مارچ و اولسون[14] محیط سازمانها را پر از ابهام و پیچیدگی دانسته و پیش بــینی می كنند در چنین فضایی تصمیم گیری عقلایی كاربرد چندانی ندارد. مسأله قدرت و استفاده از آن در سازمان نیز در تئوریهای گونه چهارم جایگاه ویژه ای داشته پیچیدگی های آن مورد كنكاش قرار گرفته است. به زعم نظریه پردازان این طبقه،‌ برای ارزیابی اثربخشی سازمانها نمی توان به معیارهای صرفاً عینی اتكا نمود، بلكه باید موضوع را بصورت رفتاری اجتماعی و طبیعی به بوته آزمون و بررسی نهاد. دیدگاه نظریه پردازان در این گونه نیز دیدگاهی اقتضایی محسوب می شود(الوانی 1378).




نظرات() 


How can you get taller in a week?
یکشنبه 15 مرداد 1396 04:04 ب.ظ
I’m not that much of a internet reader to be honest but your sites
really nice, keep it up! I'll go ahead and bookmark your website to come back later on. Cheers
Unknown
یکشنبه 4 تیر 1396 05:04 ب.ظ
As the admin of this web page is working, no doubt
very soon it will be well-known, due to its feature
contents.
http://donaldmcclatchey.wordpress.com/2014/12/31/workouts-for-big-toe-joint-pain
سه شنبه 2 خرداد 1396 02:11 ب.ظ
I really like what you guys are usually up too. Such clever work and reporting!

Keep up the great works guys I've added you
guys to our blogroll.
Maximo
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:59 ق.ظ
This paragraph gives clear idea in support of the new visitors of blogging,
that in fact how to do running a blog.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 04:21 ب.ظ
Hi there colleagues, how is the whole thing, and what you
want to say concerning this piece of writing, in my view its in fact remarkable in favor of me.
shirin
دوشنبه 11 آبان 1394 09:48 ب.ظ
لطف میکنید مقاله یا منابعی در مورد "سیر تحول تاریخی در مدیریت آموزشی" برام معرفی کنید؟
بیگی
سه شنبه 6 مرداد 1394 09:38 ق.ظ
سلام. دقیقا همون مطلبیه که می خوام. میشه کل مطلب رو با منابعی که ذکر کردیدبرام بفرستید.ممنون
golamali hasanzadeh
جمعه 16 آبان 1393 03:49 ب.ظ
مقاله در خصوص رویکرد فلسفه اسلامی
hamid
یکشنبه 30 شهریور 1393 11:14 ق.ظ
میشه یه مقاله واسم بفرستید خیلی نیازمه اخه نمیدونم چه جوری باید شروع کنم واسه مقاله نوشته
با تشکر
hamid
یکشنبه 30 شهریور 1393 10:48 ق.ظ
میشه یه مقاله واسم بفرستید خیلی نیازمه اخه نمیدونم چه جوری باید شروع کنم واسه مقاله نوشته
با تشکر
mehdi
پنجشنبه 16 آبان 1392 09:03 ب.ظ
لطفا مقاله را برای من بفرستید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:







The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox