تبلیغات
مقــــــــالات علمـــــــی مدیـــــــریت آمــــوزشــــــــی - ظرفیت سازی آموزشی، ضرورت یا تشریفات
 

ظرفیت سازی آموزشی، ضرورت یا تشریفات

نوشته شده توسط :محـــسن مهــرگانی
شنبه 29 آبان 1389-06:38 ب.ظ

پنجشنبه ، 17 تیر 1389 ، 06:25
ظرفیت سازی آموزشی، ضرورت یا تشریفات
سعید هداوند-مدیرآموزش شرکت صنایع الکترونیک ایران

چکیده : سازگاری با فنآوریهای نوین و در اختیار گرفتن سهم بیشتری از بازارهای داخلی و خارجی از طریق بهبود کیفیت در محصولات و خدمات را می توان از مهمترین اهداف، ضروریات و الزامات فعلی سازمانها برشمرد . حال در اینجا این سوال مطرح می شود که آیا نظام آموزشی سازمان در پشتیبانی از اهداف برشمرده نقشی دارد ؟و همواره در این جهت حرکت می کند ؟ اگر پاسخ مثبت است آیا می توان فرایندهای آن را سرعت بخشید و ارتقا داد؟
و اگرپاسخ منفی است و چرخه آموزش چابکی وکیفیت خود را از دست داده چه نوع اقدامات اصلاحی می بایست انجام پذیرد؟ مولف، در این مقاله پاسخ سوالات مذکور را در موضوع ظرفیت سازی آموزشی جستجو می نماید.

کلید واژه ها : ظرفیت سازی ، ارزشیابی ، نظام آموزشی


مقدمه
در دهه گذشته سازمانها بر اثر ظهور فنآوریهای نوین، تحولات بازار و رویکردهای جدید مدیریتی، با تغییرات    عمده ای نظیر دانش محور شدن و نیز آغشتگی به فناوریهای نوین روبرو گردیده اندكه اهداف و فرایندهای کاری آنها را تحت تاثیر قرار داده و متحول نموده است.
این دگرگونیها می تواند تاثیرات دو سویه ای را بر جای گذارد. بدین ترتیب که در صورت تشخیص فرصتها و
بهره برداری درست از پتانسیل های موجود، مسیر پیشرفت علمی و تکنولوژیکی سازمان هموار می گردد و از سوی دیگر در صورت ناشناخته ماندن نارسائیها و ضعفهای گذشته، نظام آموزش در وضعیتی قرار خواهد گرفت كه فاصله آن با سایر واحدهای سازمانی افزایش یافته و چالشهای جدی ایجاد خواهد گردید.
اگرچه در سالیان اخیر به موجب رویکردهای جدید مدیریتی، وضعیت آموزش تا حدودی بهبود پیدا نموده است
ولی وجود نارسائیهای ساختاری، ضعفهای ارتباطی،كمبود تجهیزات و بخصوص عدم بکارگیری نیروی متخصص موجب گردیده تا مسائل دست به گریبان آموزش بیش از پیش افزایش یافته و عملكرد آن را نامطلوب جلوه دهد. اندیشیدن درباره تجارب گذشته و برنامه های در پیش رو، لزوم توجه جدی به بازنگری در سیاستهای آموزشی و تغییر دیدگا ه ها نسبت به آموزش را ایجاب می نماید. محصول این تفکر، کیفی سازی و ارتقای ظرفیتهای آموزشی سازمان خواهد بود.

ظرفیت سازی به چه معناست؟
مولف ظرفیت سازی را ایجاد یک راه و روش نظامگرا و برنامه ریزی شده برای دگرگون کردن باورها، نگرشها، ساختار و برنامه های آموزشی تعریف می نماید که به موجب آن سازمان را قادر می سازد تا با آهنگ گیج کننده تغییرات محیطی سازش بهتری پیدا نماید.
بر مبنای این تعریف، ظرفیت سازی نمی تواند یك جریان موقت وكوتاه مدت باشد، بلكه باید آن را برنامه‌ای مداوم برای بهبود اثربخشی آموزش دانست که وظیفه اصلی آن متحول نمودن رفتار و عملکرد سازمانی افراد می باشد.


چرا ظرفیت سازی الزامی است ؟
سالها حضور و تجربه مدیریتی اینجانب در عرصه آموزش حکایت از آن دارد که سازمانها در گذشته واحدهای آموزشی را صرفاً بعنوان نهادی ستادی که ساز وکارهای آن بر اساس نیازهای اعلام شده از جانب کارکنان
تنظیم و اجرایی می‌شده است تعریف می نمودند. بدیهی است که در این حالت بروز تضادهای متعدد در فرایند وكیفیت آموزش امری محتمل و قابل پیش بینی بود.
ولی در سالهای اخیر افزایش چشمگیر نیروهای متخصص، پیچیدگی فناوری، دگرگونی سریع بازار و بسیاری از عوامل دیگر ضمن افزایش تقاضا برای آموزش، موجب شکل گیری تعاریف جدیدی از آن گردیده است كه بر اساس آن واحدهای آموزشی موظف خواهند شد تا خود را با این تغییرات هماهنگ ساخته و آن را در اهداف و برنامه‌های خویش اعمال نمایند. وجود این شرایط و نیاز به تناسب اهداف آموزشی با استراتژیهای سازمانی، لزوم ایجاد دگرگونیهای عمده ای را در نظام آموزش ایجاب می نماید.
تمرکز برایجاد قابلیتهای آموزشی از طریق افزایش ظرفیتها و بهبود مستمرکیفیت آموزش جهت پاسخگویی سریع و موثر به نیازهای سازمان، از جمله دگرگونیهای قابل پیش بینی و گریز ناپذیر می باشد. البته لازمه کار آن است که مدیران آموزش با طرح سوالات کلیدی، شواهدی عرضه نمایندكه مبین انطباق کامل نظام آموزش با برنامه راهبردی سازمان باشد. از جمله اینکه:
-    هدفهای نظام آموزشی چیست؟
-    كاركردها و وظایف آن كدامند؟
-    هر یک از آنها دارای چه درجه ای از اهمیتی می باشند؟
-    آیا سازمان دارای ظرفیت و پتانسیل لازم جهت برنامه ریزی و اجرای آموزشهای مورد نیاز می باشد؟
-    آیا قضاوت در مورد كیفیت آموزش به یكی از نهادهای معتبر درونی یا بیرونی سپرده شده است؟
-     و آیا راهکاری برای بهره گیری از توصیه های علمی آنها موجود است؟
در کنار مسائل برشمرده، عوامل دیگری در ضرورت ظرفیت سازی دخالت دارند كه مهمترین آنها عبارتند:
-  تغییرات گسترده و روزافزون اجتماعی ، اقتصادی، سیاسی و.....؛
-  عدم چابکی و چالاکی موثر و رضایت‌بخش نظام آموزش سازمان؛
-  دگرگونی و افزایش خواسته‌ها و نیازهای بازار مشتریان؛
-  اصلاح كارگروهی و بین گروهی؛
-  اصلاح ارتباطات و بهبود مهارتهای مدیریتی؛
-  افزایش دانش شخصی و سازمانی؛
- كوشش برای اصلاح فرهنگ آموزشی سازمان.

چگونه ظرفیت سازی کنیم؟
می‌توان دو مرحله کلی برای ظرفیت سازی متصور بود. مرحله اول، «علت‌یابی» و مرحله دوم« ابداعات».
پیش فرضهای اصلی مراحل مورد اشاره شامل: تشخیص(علت یابی)، طراحی و اجرای برنامه عملیاتی، بكارگیری مداخله كننده‌ها، ارزشیابی و بازخورد (ابداعات)می باشند. روش کار به این شکل خواهد بود:
1-    علت یابی: شناسایی مشكل و تعیین اینکه مربوط به كدامیك از زمینه‌های چهارگانه ساختاری، برنامه‌ریزی، اجرایی و یا نظارتی می باشد.
2-    جمع آوری اطلاعات: با بهره گیری از روش‌های مناسب نظیر پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده، اطلاعات مورد نیاز جمع‌آوری می گردد.
3-     تحلیل و طبقه بندی: بر اساس نتایج بدست آمده، دلیل یا دلایل ایجاد مشکل مشخص می گردد.
4-     طرح ریزی: متناسب با نوع مشکل و پتانسیل موجود، برنامه و روش های آموزشی مناسب، طراحی و انتخاب می گردد.
5-     ابداعات: با ارزیابی دقیق از برآیند کار ازآن بعنوان یک فرصت برای توسعه ظرفیتهای آموزشی استفاده می گردد.
پیش نیاز اصلی مراحل یاد شده، باور و حمایت سازمان در ضرورت انجام این کار می باشد.كه البته این خود به احساس نیاز به نوآوری از یك سو و احساس نارسایی وكاستی در فعالیت‌ها از سوی دیگر بستگی دارد. با توجه
به اینکه عنصر اصلی،كاركنان هستند و این خواست سازمان می باشد كه آموزش تغییرات لازم را در آنها ایجاد كند، لذا مدیران آموزش باید از بازخوردهای ایجاد شده در اجرای مراحل بالا نهایت استفاده را بعمل آورده و از آن در توسعه ظرفیتها بهره برداری نمایند.
به زعم مولف، در سالیان اخیر اغلب سازمانهای ایرانی در مرحله گذار از سه گام اولیه و ورود به گامهای چهارم و پنجم می باشند. اما نکته اینجاست كه  به موازات این گذار، آیا سازمان از نظر ساختار و نیروی‌انسانی، از پتانسیل لازم برای ظرفیت سازی و عرضه خدمات پشتیبانی آن برخوردار می باشد؟ بی تردید پاسخ این سوال چندان مثبت نیست. چراکه نه تنها ساختار مناسب هنوز مستقر نشده بلكه حتی باور پذیری و اشاعه فرهنگ ظرفیت سازی
نیز هنوز در مراحل آغازین است. توجه به مفروضات ذیل به آمادگی سازمان جهت ورود به مراحل اصلی ظرفیت‌سازی، خواهد افزود:
-    ظرفیت سازی براساس نیازهای واقعی سازمان انجام پذیرد نه بر اساس سلایق و بخشنامه‌های اداری؛
-    انتظارات از آن واقع‌بینانه باشد؛
-    منابع مالی و كالبدی مورد نیاز، در حد امكان قابل دسترسی باشد؛
-    قبل از شروع، سازمان به ضرورت ظرفیت سازی پی برده و آمادگی خود را برای حمایت از آن اعلام كند؛
-    مدیریت، از آغاز طراحی تا استقرار آن در فرایندهای مربوط شركت داشته باشد؛
-    بر قوتها و جنبه‌های مثبت نظام آموزش تاكید گردد نه اینكه فقط نارسائیها و كمبودها بزرگ نمایی گردد؛
-    به منظور ارج نهادن به افرادی كه این فرایند را طی می کنند، ساز و كار تحسین عملكرد بر قرار شود؛
-    امكان انجام ارزیابی بیرونی نیز فراهم گردد؛
-    یك نهاد علمی غیر وابسته به سازمان، در انجام ارزیابی درونی و بیرونی  همکاری داشته باشد.

ظرفیت سازی تحقق چه اهدافی را میسر می سازد ؟
برای ظرفیت سازی می توان اهداف زیر را بعنوان خطوط اصلی كار مطرح نمود:
-    ارتقای کیفی دانش و توسعه مهارت‌های مورد نیاز كاركنان در لایه های مختلف سازمان؛
-    ایجاد فضای اعتماد متقابل بین نظام آموزشی و سطوح گوناگون سازمان؛
-    افزایش انگیزه در كاركنان جهت حضور موثر دربرنامه‌های آموزشی؛
-    تقویت روحیه همكاری، تشریك مساعی و كارگروهی در سازمان؛
-    فراهم آوردن زمینه‌های مطلوب برای بروز خلاقیت، نوآوری و ابتكار در سطح سازمان؛
-    ایجاد زمینه برای شناخت بهتر پتانسیل ها و موانع احتمالی موجود و تدارک موثر برای مواجهه با آن.
برای اینکه اهداف برشمرده شده  با موفقیت حاصل گردند توجه به دو نکته ضروری است:
-    ظرفیت سازی باید از سطوح بالای مدیریت شروع و به تدریج  همه سازمان را در بر بگیرد.
-     بهبود اثر بخشی آموزش و هماهنگ سازی سازمان با تغییرات مستمر فنآوری، بعنوان راهبرد اصلی، تعیین شوند.


نتیجه‌گیری
شاید برای بسیاری از مدیران، مقوله آموزش و اثر بخشی آن تكراری به نظر آید. زیرا در سالهای اخیر آن قدر مطلب در این زمینه مطرح شده است كه شاید حتی برخی بگویند «راه پیداست، كافی است در این راه قدم گذاشت» اما معتقدم، که راه های افزایش اثربخشی آموزش آن هم در شرایطی كه تكنولوژیها و فناوریها روز به روز پیچیده‌تر می شوند چندان هم شناخته شده نیست. شاید به عنوان اولین حكم، باید گفت علت اصلی مبهم بودن راههای سنجش اثر بخشی، پایین بودن ظرفیت های آموزشی و شفاف نبودن ساختارها است، این ابهام، عامل بازدارنده‌‌ای در شناخت و بكارگیری تدابیر مربوط به مقوله اثر بخشی است.
تاکید مقاله حاضر آن است كه مدیران در ایجاد و توسعه ظرفیتهای آموزشی و شناسایی فرصتها مبدع باشند و همواره در این راه جسارت بخرج دهند. البته تحقق این مهم منوط به آن است که:
1-    سازمان، سیاست تعریف شده ای برای آموزش مورد انتظار خودداشته باشد؛
2-    كلیه مدیران و کارکنان تصویر روشنی از آموزش مورد انتظار خود داشته باشند؛
3-    زنجیره بازخورد بگونه ای منظم در برنامه ها  برقرار گردد؛
4-    وظایف و كاركردهای مهم درظرفیت سازی به روشنی طراحی و به مجریان آموزش تفهیم شود؛
5-    و هزینه‌های لازم برای پیشبرد برنامه ها تامین و به موقع در اختیار قرار گیرد.
پیامد این کار، همگون سازی آموزش، برخورداری از باور و فرهنگ مشترك در سراسر سازمان و ایجاد تغییرات بنیادی در وظایف واحدهای آموزشی خواهد بود. یعنی وظایف آنان، به جای آموزش صرف (آنچه كه در حال حاضر رایج است)، به پیگیری آخرین دستاوردهای علمی و ایفای نقش در ترسیم آینده مطلوب علمی سازمان تغییر می یابد. این تغییر موجب بهبود كلی وضعیت آموزش در سطح سازمان و باز اندیشی در اهداف و نیازهای آن خواهد گردید.




نظرات() 


How do you treat a sore Achilles tendon?
سه شنبه 17 مرداد 1396 03:39 ق.ظ
It's hard to come by educated people in this particular topic, but you seem
like you know what you're talking about! Thanks
Foot Complaints
جمعه 13 مرداد 1396 03:17 ب.ظ
fantastic post, very informative. I'm wondering why the other specialists of this sector don't understand this.
You should proceed your writing. I'm confident, you have
a huge readers' base already!
aaronharrier.blog.fc2.com
جمعه 16 تیر 1396 05:38 ب.ظ
Today, I went to the beachfront with my children. I found
a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said "You can hear the ocean if you put this to your ear." She put the shell to her ear and screamed.

There was a hermit crab inside and it pinched her
ear. She never wants to go back! LoL I know this is totally off topic but I had to tell someone!
Marie
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:32 ق.ظ
Thanks for sharing your thoughts about ظرفیت.
Regards
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:







The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox