تبلیغات
مقــــــــالات علمـــــــی مدیـــــــریت آمــــوزشــــــــی - سنجش اثربخشی دوره های آموزشی
 

سنجش اثربخشی دوره های آموزشی

نوشته شده توسط :محـــسن مهــرگانی
جمعه 28 آبان 1389-11:13 ق.ظ

مولف/مترجم: اکبر عیدی؛ محمد رضا علی پور؛ جواد عبدالهی
موضوع: مدیریت آموزشی
سال انتشار(میلادی): 2009
وضعیت: تمام متن
منبع: ماهنامه تدبیر-سال نوزدهم-شماره 200
تهیه و تنظیم: پایگاه مقالات علمی مدیریت  www.SYSTEM.parsiblog.com
چکیده: هدف نهایی آموزش کارکنان کارایی و اثربخشی بیشتر و بهتر است، بنابراین بررسی و آگاهی از نتایج و بازده آموزش کارکنان، لازمه فرایند آموزش است و با این کار است که حلقه آموزشی تکمیل می‌شود. درحقیقت ارزیابی اثربخشی دوره‌های آموزشی از یک سو، آیینه ای فراهم می آورد تا مدیران و کارکنان سازمان تصویری روشن تر از چگونگی کم و کیف فعالیت های آموزشی به دست آورند و از سوی دیگر ، برنامه ریزان و کادر آموزشی سازمان را مجهز می سازد تا نسبت به جنبه های مثبت و منفی برنامه آگاهی پیدا کنند و از این راه به اثربخش کردن برنامه‌ها و فعالیتهای آموزشی نیروی انسانی یاری برسانند . در این بررسی تلاش می شود تا ابتدا چرخه تصمیم گیری در فعالیت های آموزش تشریح شده، و سپس از راه معرفی گام به گام روش ارزیابی، زمینه آشنایی عملیاتی مدیران و کارشناسان آموزش با این مهم فراهم شود .


 

 


مقدمه
مدیران امروزی، دوره ای را تجربه می کنند که در آن سرمایه واقعی سازمانها دانایی و هوشمندی است. در عصرما، دیگر سازمانها به انبوهی تولید، ذخایر مالی و فزونی نیروی انسانی خود نمی بالند ، بلکه بالندگی سازمانها در گرو سرمایه هوشمند و دانش آنها است . امروزه، به گفته آن اندیشمند مدیریت پیتر دراکر کار دستی جای خود را به کار دانشی داده است و دانشگران به جای کارگران نشسته اند . در چنین شرایطی نمی توان موفق بود ، مگرآنکه برای سرمایه هوشمندی و دانشی سازمان ارزشی بالا قائل شد و در توسعه و تحکیم آن در سازمان اهتمام ورزید . (ماهنامه تدبیر،4:1387)
به دیگر بیان، منابع انسانی که به اندازه کافی از دانش شناختی(دانش چه؟)، مهارتهای پیشرفته(دانش چگونه؟)، فهم سیستمی(دانش چرا؟) و خلاقیت خود انگیخته در راستای رویارویی با چالشها و موانع عصر دانش و دانایی برخوردار هستند ؛ مهمترین مولفه سازمانی در سازگاری ، ماندگاری و توسعه بنگاههای اقتصادی با توجه به تغییرات اقتصاد جهانی هستند. در حقیقت پیام رسا و صریح این تغییرات و شرایط نوین جهانی برای بنگاه‌های اقتصادی ، پیام تولید، انتقال، کاربرد و ذخیره دانش و مهارت از راه رویکردها و مکانیزم های اثربخشی، مانند: مدیریت دانش، سازمانهای یادگیرنده و خاصه آموزش و بهسازی منابع انسانی است. (پاکدل ،14:1383)
آموزش و بهسازی منابع انسانی، نوعی سرمایه گذاری مفید و یک عامل کلیدی در توسعه محسوب می شود که اگر به درستی و شایستگی برنامه ریزی و اجرا شود، می تواند بازده اقتصادی قابل ملاحظه ای داشته باشد. نتایج پژوهشها نشان می دهند که توجه به آموزش و بهسازی نیروی انسانی افزایش بهره وری را به دنبال دارد .برای مثال ، در سال 2004 پس از سنجش اثر بخشی دوره های آموزشی در شرکت موتورلا مشخص شد که هر یک دلار سرمایه گذاری در آموزش کارکنان ، 33 دلار بازده به همراه داشته است . بررسی دیگر درسال 2006 گویای آن است که بسیاری از سازمانهای امریکایی. افزایش مناسب بودجه های آموزشی خود را با میانگین 7 درصد رشد نسبت به سال گذشته گزارش کرده و بیان کرده‌اند که حدود 1273 دلارصرف آموزش هر کارآموز در سال می کنند .آنها مبلغی بالغ بر 55.8 بیلیارد دلار در این سال صرف آموزش و بهسازی نیروهای انسانی خود کرده اند. (عیدی به نقل از نشریه آموزش 2006:21 ) با این حال با وجود چنین تصور مثبت و موثری نسبت به برنامه های آموزش و بهسازی منابع انسانی ،وجود پرسشهایی نظیر اینکه:
_ چرا آثار و شواهد آموزش ، به خوبی مشهود نیست ؟
_ چرا برنامه های آموزشی به توسعه و کارآمدی افراد به گونه موثر کمک نمی کنند؟
_ چرا کار آموزان و مدیران آنها نسبت به تغییراتی که انتظار می رود از راه فرایند آموزش حاصل شود، با تردید می نگرند‌؟
_ چرا کارآموزان در فرایند آموزش احساس کم آموزی و یا زیاد آموزی می‌کنند ؟
_ چرا با وجود افزایش میزان سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه آموزش کارکنان‌، سود شرکت و یاسازمان افزایش پیدا نکرده است ؟ و...
نشان از نوعی تردید و دو دلی در میان تصمیم گیران سازمانها در مورد اثربخشی برنامه های آموزشی دارد که به نظر می‌رسد یکی از عوامل اصلی ناکارامدی این آموزشها، عدم اتخاذ رویکرد سیستماتیک آموزشی و بی توجهی و یا کم توجهی نسبت به هریک از گامهای چرخه تصمیم‌گیری آموزش است که در شکل (1) نشان داده شده است. (نوه ابراهیم، عیدی، 1387 :5 )
در این رابطه واضح است که سنجش اثربخشی دوره های آموزشی از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار است که اگر به‌درستی انجام شود، مبنای عینی‌تری برای برنامه‌ریزی فراهم خواهد آورد . در ادامه ابتدا توضیح مختصری پیرامون هریک از گامهای چرخه تصمیم گیری آموزش ارائه می شود، سپس به تشریح فرایند عملیاتی سنجش اثربخشی دوره های آموزشی پرداخته خواهد شد:
 


الف ) بررسی عملکرد و بیان ضرورت فعالیتهای آموزشی
پیش از تصمیم گیری درباره برگزاری هر دوره آموزشی بایستی مسئله عملکرد را مورد بررسی قرار داد و دقیقا روشن ساخت که آیا آموزش بهترین راهکار برای کاهش شکاف به وجود آمده در عملکرد (وضعیت موجود و مطلوب) است یا خیر؟ حقیقت آن است که گاهی برخی از مدیران تصور می‌کنند که آموزش نوشداروی تمامی مشکلات سازمانی بوده، از راه فرستادن کارکنان به دوره های آموزشی تلاش می‌کنند تا فاصله‌های عملکردی را کاهش دهند . این اقدام نتیجه ای جز از بین بردن اعتماد به فعالیتهای آموزشی و نیز صرف هزینه‌های کلان برای سازمان‌ها، ندارد . بنابراین در تحلیلی که پیش از اقدام برای آموزش انجام می دهیم باید مشخص کنیم که شکاف عملکردی موجود به چه عواملی بر می گردد؟ و درصورتی تشخیص دادیم که این شکاف بر اثر ضعف توانمندی کارکنان است، باید به طراحی فعالیت های آموزشی بپردازیم.


ب ) نیازسنجی آموزشی
تعیین نیازهای آموزشی، نقطه آغاز هر گونه فعالیت آموزشی است که نقش و تأثیر فراوانی در اثربخشی و نیز فراهم آوردن مبنایی برای ارزیابی و تصمیم‌گیری در زمینه‌های مختلف آموزشی دارد.‌ در فرایند آموزش و بهسازی نیروی انسانی هیچ وظیفه‌ای مهمتر از انجام نیازسنجی آموزشی دقیق وجود ندارد . نیازسنجی به یک فرایند یا جریان، اشاره دارد که نتیجه آن عبارت است از مجموعه ای از نیازها که بر اساس اولویت تنظیم شده اند و باید برای کاهش یا برطرف کردن آنها اقدامات اساسی صورت پذیرد. (فتحی واجارگاه، 1381 : 44-41 )


ج) برنامه ریزی و اجرا
برنامه‌¬ریزی آموزشی در سازمانهای امروزی از جایگاه ویژه ای برخوردار شده است و این به خاطر آن است که با برنامه های مدون آموزشی می توان یادگیری را در سازمان نهادینه کرد . در این مرحله کارشناسان آموزش سازمان، بعد از شناسایی نیازها و هدفهای مورد انتظار ، منابع مورد نیاز برای تحقق هدفهای برنامه را مشخص می کنند . به طور معمول منابع مورد نیاز برنامه های آموزشی را می توان به دو دسته منابع انسانی و منابع مادی، تقسیم کرد . منابع انسانی، شامل نیروهای آموزشی مانند: استادان، استادکارها، مربیان و کادر اجرایی می باشد. منابع مادی را نیز می توان در دو گروه:
الف- امکانات فیزیکی مثل کلاس درس‌، آزمایشگاه ، کارگاه، کتاب، جزوه ، رایانه و اینترنت
ب- منابع مالی شامل هزینه های جاری و سرمایه ای، تقسیم بندی کرد. (سلطانی ، 1385 :105 )
 


د ) ارزیابی اثربخشی دوره‌های آموزشی
برای ارزیابی اثربخشی دوره های آموزشی تعاریف گوناگونی ارائه شده است . میزان تحقق هدفهای آموزشی ، میزان تحقق هدفهای شغلی کارآموزان پس از گذرانیدن دوره های آموزشی، بدین‌گونه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد: تعیین میزان انطباق رفتار کار آموزان با انتظارهای مدیران وسرپرستان ، تعیین میزان اجرای درست کار، تعیین میزان مهارتهای ایجاد شده در اثر آموزشها برای دستیابی به هدفهای، تعیین میزان ارزش افزوده آموزشی ، تعیین میزا ن بهبود شاخص های موقیت کسب و کار .
در حقیقت، ارزیابی اثربخشی آموزش یعنی اینکه تا اندازه‌ای تعیین کنیم ، آموزشهای انجام شده تا چه حد منجر به ایجاد مهارتهای مورد نیاز سازمان به صورت عملی و کاربردی شده است . در همین رابطه برخی از دلایل سنجش اثربخشی دوره های آموزشی را بدین‌گونه یادآور می‌شویم:
_ وجود یک برنامه ارزیابی آموزشی در سازمان فرصتی را فراهم می آورد که برخی معیارهای ذهنی به صورت عینی و مشخص تری مورد استفاده قرار گیرند . بدیهی است که ثبات و اعتبار معیارهای عینی، بیش از قضاوتهای ذهنی است .
_ الزامات ناشی از مقرارات و آیین‌نامه‌های سازمانی نظام های مدیریت کیفیت، سازمانها را مقید می سازند که به فعالیتهای آموزشی و نتایج حاصل از آنها بی اعتنا نباشند و نتایج حاصل از آن را مورد پیگیری قرار دهند .
_ جهت دار کردن برنامه‌های آموزشی سازمان با توجه به مشخص شدن نقاط قوت وضعف آنها درارزشیابیها .
_ به حداقل رسانیدن هزینه های آموزشی‌.
_ تطبیق هر چه بیشتر نیازهای دانشی، مهارتی و رفتاری کارکنان، با دوره های آموزشی موجود در سازمان .
در ادامه با عنایت به اهمیت بحث ارزشیابی آموزش و مورد اقبال واقع شدن الگوی ارزیابی اثربخشی کرک پاتریک در سالهای اخیر، از طرف سازمانهای ایرانی‌، به تشریح نظری _ عملیاتی این الگو می‌پردازیم:


الگوی کرک پاتریک
در این الگو چهار سطح برای ارزشیابی آموزش پیشنهاد می شود که عبارتند از :


سطح نخست: واکنش (reaction ) : منظور از واکنش میزان واکنشی است که فراگیران به تمامی عوامل موثر در اجرای یک دوره آموزش، از خود نشان می دهند . واکنش، چگونگی احساس شرکت کنندگان را در مورد برنامه آموزش، اندازه گیری می‌کند‌. این پیمایشها به دنبال دریافت نظرات شرکت کنندگان، نسبت: به آموزش، برنامه درسی، تکالیف درسی ، مواد و تجهیزات آموزشی ، کلاس یا وسایل و محتوای دوره های آموزشی ... است.


سطح دوم: یادگیری ( learning ) : یادگیری عبارت از تعیین میزان فراگیری مهارتها، تکنیک ها و حقایقی است که در دوره آموزشی، به شرکت کنندگان آموخته و برای آنان روشن شده است و می توان از راه آموزشهای پیشین، ضمن و بعد از شرکت در دوره های آموزشی، به آنها پی برد .


سطح سوم: رفتار (behavior ) : منظور از رفتار، چگونگی و میزان تغییراتی است که در رفتار شرکت کنندگان در اثر شرکت در دوره های آموزشی حاصل می شود و آن را می توان با ادامه ارزیابی در محیط واقعی کار روشن ساخت . این سطح نسبت به سطوح پیشین بسیار چالش برانگیز است، چرا که :
_ نخست، شرکت کنندگان باید فرصتی را بر تغییر در رفتار شان به دست آورند.
_ دوم، زمان تغییر در رفتار را به صورت واقعی نمی توان پیش بینی کرد .
_ سوم، جو سازمانی است که می تواند بر تغییر کردن یا نکردن رفتار در حین کار تاثیر داشته باشد‌.


سطح چهارم: نتایج (results ) : منظور از نتایج میزان تحقق هدفهایی است که به طور مستقیم به سازمان ارتباط دارد . اندازه گیری این سطح بسیار مشکل است و در آن شواهدی از نتایج، از قبیل کاهش هزینه ها ، دوباره کاریها ، افزایش کیفیت تولیدات ، سود و فروش بررسی می شود . ( کرک پاتریک ، 1996 ) (جدول 1) انواع سطحوح چهارگانه مدل پاتریک را نشان می دهد.
 


در همین مورد شناسایی گامهای مشترک اجرای ارزیابی در هر 4 سطح و نیز تعیین سطح مورد نیاز به ارزیابی نقش مهمی در بهبود عملکرد تیم تحقیق دارد . از نظر بسیاری از متخصصان حوزه آموزش گامهای اجرایی مشترک در تمام سطوح یاد شده برای ارزیابی متشکل از: " 1) برنامه ریزی ارزیابی؛ 2) انتخاب ابزار مناسب؛ 3) انطباق ابزار؛ 4 )اجرای ارزیابی؛ 5 ) تحلیل ارزیابی؛ 6) آماده سازی گزارش" است. گفتنی است که قاعده ساده¬ای برای تعیین اینکه چه سطحی از ارزیابی آموزشی باید استفاده شود ، وجود ندارد .در موارد پیچیده نیز می توان از صاحبنظران آموزش و توسعه منابع انسانی کمک گرفت. اما با این وجود پاسخگویی به پرسشهای (شکل 2) می تواند راهنمایی خوبی برای تصمیم‌گیری اینکه چه سطحی از ارزیابی برای یک دوره آموزشی مورد نیاز است، فراهم آورد :


 


تشریح ارزیابی سطح نخست
کرک پاتریک راهنمایی های زیر را برای اجرای این سطح، ارائه می¬‌دهد :
1. آنچه را که قرار است یادگیرندگان پس از طی دوره آموزشی بدان نایل شوند. تعیین کنید.
2. یک فرم پرسشنامه با پرسشهای بسته طراحی کنید.
3. بخشی را در فرم برای ارائه سایر نظرات و پیشنهادها اختصاص دهید و پیشنهاد دهندگان را تشویق کنید.
4. پاسخهای شرکت کنندگان را به درصد تبدیل کنید.
5. پرسشها را به گونه‌ای طراحی کنید که منجر به پاسخهای دقیق و درست شوند.
6. برای پذیریش میزان موفقیت دوره ، استاندارد (هدف) تعیین کنید .
7. اقدامات را در برابر استانداردها اندازه گیری کنید، سپس اقدام مناسب را انجام دهید .
8. اقدامات اصلاحی مناسبی برای بهبود تعیین کنید.
یک نمونه از پرسشنامه در (جدول 2) نشان داده شده است:
 
 


تشریح ارزیابی در سطح دوم
کرک پاتریک درکتاب ارزیابی برنامه‌های آموزشی، راهنمایی هایی بدین‌گونه را برای اجرای این سطح ارائه می¬‌دهد:
1. از یک گروه کنترل (شاهد) استفاده کنید‌.
2. میزان دانش و مهارتی را که قرار است یادگیرندگان پس از طی دوره کسب کنند، پیش از اجرای دوره می بایستی ارزیابی کرد. برای اندازه گیری میزان دانش و یا گرایش، از پرسشهای تشریحی و برای ارزیابی میزان مهارت از آزمون¬های عملکردی استفاده می‌شود .
3. صد درصد پاسخها را جمع آوری کنید.
4. از نتاج ارزیابی ، برای اقدامات اصلاحی استفاده کنید .
در جدول (3) نمونه‌ای از پرسشنامه مربوط به این سطح نمایش داده شده است.


تشریح ارزیابی در سطح سوم
کرک پاتریک راهنمایی های زیر را برای اجرای این سطح ارائه می¬دهد :
1. از یک گروه کنترل استفاده کنید.
2. زمانی را برای اینکه رفتار یادگرفته شده در محیط واقعی کار رخ دهد، تخصیص دهید. (معمولاً بین 3 تا 6 ماه پس از طی دوره).
3. اگر دوره آموزشی عملی(مهارتی) بوده ، عملکرد پیش و بعد را ارزیابی کنید.
4. با یک یا چند نفر از : همکلاسی‌ها‌، سرپرست مستقیم، زیر دستان و دیگر افرادی که رفتار یادگیرنده را مشاهده می‌کنند، مصاحبه یا نظرسنجی کنید.
5. 100% پاسخها را دریافت کرده، یا از روش نمونه‌¬گیری استفاده کنید.
6. ارزیابی‌ها را در زمان های مناسب تکرار کنید.
7. در ارزیابی ها از رویکرد هزینه _ فایده استفاده کنید.


تشریح ارزیابی سطح چهارم :
کرک پاتریک این راهنمایی ها را برای اجرای این سطح بدین‌گونه ارائه می‌¬دهد :
1. در صورتی که دوره عملی یا مهارتی است، از یک گروه کنترل استفاده کنید.
2. زمانی را برای اینکه نتایج به ثمر برسند تخصیص دهید .
3. در صورتی که دوره عملی یا مهارتی بوده، مهارت پیش و بعد از دوره را ارزیابی کنید.
4. ارزیابی ها را در زمانهای مناسب تکرار کنید .
5. از رویکرد هزینه فایده استفاده کنید.
6. اگر برای تایید اثربخشی دوره، مدارک منطقی وجود ندارد به مدارکی که دارید، بسنده کنید .


نتیجه گیری
بررسی روند سرمایه گذاری در فعالیتهای آموزشی در همه دنیا در سالهای اخیر، نشان از آن دارد که میزان منابع اختصاصی به این مهم، نسبت به سالهای گذشته در حال افزایش است و مدیران و مسئولان در صنایع مختلف توجه و عنایت قابل توجهی نسبت به این حوزه دارند . با این حال هنوز برخی دل نگـرانی‌‌ها از جانب مسئولان و تصمیم گیرندگان سازمانها در رابطه با عــدم اثربخشی فعالیتهای آموزشی دیده می‌شود کـه در کنار دلایل مختلفی که در این رابطه می‌توان مطرح کرد، بایستی به ضعف دانشی و مهارتی در رابطه با چرخه تصمیم گیری در فعالیتهای آموزشی اشاره کرد. در این مقاله تلاش شد، ضمن معرفی هریک از گامهای اصلی این چرخه‌، به بیان دقیقتر چگونگی سنجش اثربخشی دوره های آموزشی پرداخته شود . در این رابطه مدل کرک پاتریک که در سالهای اخیر در سازمانهای ایرانی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار شده است ، مورد تاکید قرار گرفت و سعی شد تا از راه ارائه نمونه فرم‌ها و نیز پرسشنامه‌های مربوط به سنجش در هر سطح ، زمینه آشنایی دقیق‌تر مدیران و کارشناسان آموزش با این مهم ، فراهم آید .


منابع
1. پاکدل ، رحمت الله، مدیریت و راهبری آموزش در سازمانها (نگرش سیستمی_ استراتژیک) موسسه معین اداره، تهران،1383
2. سلطانی، ایرج، تعامل نیازسنجی و اثربخشی آموزش در سازمانهای یادگیرنده، اصفهان ، انتشارات ارکان دانش، 1385
3. عیدی ، اکبر، پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، دانشگاه سمنان، 1387
4. فتحی واجارگاه ،کوروش، نیازسنجی آموزشی ، الگوها و فنون ، تهران ، انتشارات آییژ، 1381





نظرات() 


Generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:57 ب.ظ

Seriously many of good facts!
cialis para que sirve cost of cialis per pill generic cialis tadalafil price cialis best cialis herbs canadian cialis cialis cost cialis farmacias guadalajara cialis generico postepay generic cialis levitra
buy cialis online without a prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:51 ب.ظ

Nicely put. Kudos!
generic cialis 20mg uk cialis baratos compran uk how to purchase cialis on line click now cialis from canada cialis venta a domicilio canadian discount cialis viagra vs cialis vs levitra cialis dosage recommendations opinioni cialis generico buy cialis online nz
Cialis canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:49 ق.ظ

You revealed it wonderfully!
generic cialis pro prescription doctor cialis cialis uk next day cialis qualitat where do you buy cialis generico cialis mexico acquisto online cialis no prescription cialis cheap price cialis best buying cialis on internet
Buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 05:38 ب.ظ

Great postings. Cheers.
order a sample of cialis discount cialis where to buy cialis in ontario cialis 20 mg best price cialis sicuro in linea buy cheap cialis in uk acquistare cialis internet cialis mit grapefruitsaft cialis baratos compran uk fast cialis online
buy cialis with no prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 06:23 ق.ظ

Nicely put. Thanks a lot.
cialis pills in singapore viagra cialis levitra cialis super kamagra cialis name brand cheap where to buy cialis in ontario overnight cialis tadalafil cialis 100 mg 30 tablet cialis name brand cheap cialis flussig does cialis cause gout
Cialis prices
دوشنبه 12 آذر 1397 06:21 ب.ظ

Fine advice. With thanks!
cialis kaufen we recommend cialis best buy venta cialis en espaa cialis daily dose generic cialis taglich cialis 20 mg effectiveness buying brand cialis online click here cialis daily uk wow cialis 20 miglior cialis generico
buy generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 06:03 ق.ظ

You explained this exceptionally well.
we choice cialis pfizer india cialis 100 mg 30 tablet cialis generic tadalafil buy cialis official site online cialis acquistare cialis internet buying cialis overnight precios cialis peru cialis 20mg prix en pharmacie opinioni cialis generico
buy cialis with no prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 05:51 ب.ظ

You suggested that fantastically.
achat cialis en suisse price cialis per pill cialis generique tadalafil 5mg purchase once a day cialis cialis e hiv generic for cialis tadalafil 20 mg acheter cialis kamagra canada discount drugs cialis
buy cialis usa
یکشنبه 11 آذر 1397 05:37 ق.ظ

Info well taken!.
cialis generico online cialis online holland cialis side effects dangers brand cialis nl fast cialis online cialis daily generico cialis mexico warnings for cialis cialis 5mg prix click here take cialis
buy cialis germany
شنبه 10 آذر 1397 06:17 ب.ظ

Many thanks. I like it.
cialis mit grapefruitsaft generic cialis pro cialis canada on line cialis sans ordonnance tadalafil we recommend cialis info cialis generisches kanada acheter du cialis a geneve where cheapest cialis cialis per paypa
Cialis prices
شنبه 10 آذر 1397 05:14 ق.ظ

Fine info. With thanks!
cialis super acti trusted tabled cialis softabs generic low dose cialis cialis generisches kanada buy online cialis 5mg cialis cipla best buy buying cialis in colombia cialis kaufen sublingual cialis online miglior cialis generico
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 05:57 ب.ظ

Thank you. I enjoy this.
generic cialis soft gels cialis cost weblink price cialis link for you cialis price brand cialis generic cialis rezeptfrei cialis e hiv cialis bula cialis online napol enter site natural cialis
Buy cialis
جمعه 9 آذر 1397 06:12 ق.ظ

Perfectly voiced of course. .
cialis coupon generic cialis tadalafil cialis reviews click here cialis daily uk achat cialis en suisse cialis online only here cialis pills enter site 20 mg cialis cost cialis australia org cialis 20 mg effectiveness
buy cheap cialis no prescription
پنجشنبه 8 آذر 1397 06:54 ب.ظ

Thanks a lot. Lots of facts.

cialis generic tadalafil buy cialis super kamagra prices for cialis 50mg cialis prices in england we choice free trial of cialis cialis generika generic for cialis cialis generique il cialis quanto costa purchasing cialis on the internet
buy cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:07 ق.ظ

Info very well taken!.
cialis professional from usa cialis great britain cialis 5 mg buy cialis per paypa purchase once a day cialis cialis herbs viagra vs cialis vs levitra cialis canada only now cialis for sale in us cialis 100 mg 30 tablet
Buy cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:11 ب.ظ

Kudos. Valuable information!
cialis generico milano cialis arginine interactio acheter cialis meilleur pri cialis pas cher paris cialis kaufen bankberweisung cialis 5mg prix cialis mit grapefruitsaft deutschland cialis online achat cialis en itali cialis 5 mg scheda tecnica
Cialis pills
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:33 ق.ظ

Cheers! Useful stuff.
cialis generico postepay cialis 30 day trial coupon price cialis wal mart pharmacy cialis preise schweiz i recommend cialis generico look here cialis order on line can i take cialis and ecstasy cialis tablets australia price cialis wal mart pharmacy generic cialis pro
buy cialis pills online
چهارشنبه 11 مهر 1397 12:34 ق.ظ

Thank you! Wonderful stuff.
the best site cialis tablets cialis lowest price cialis qualitat when can i take another cialis comprar cialis 10 espa241a cialis pills trusted tabled cialis softabs 40 mg cialis what if i take cialis sans ordonnance cialis therapie
Generic cialis
دوشنبه 9 مهر 1397 12:21 ق.ظ

You've made your stand pretty effectively.!
legalidad de comprar cialis cipla cialis online cost of cialis per pill can i take cialis and ecstasy cialis wir preise cialis farmacias guadalajara look here cialis order on line cialis sans ordonnance import cialis cialis 20 mg best price
online pharmacy
یکشنبه 1 مهر 1397 04:11 ق.ظ

Regards! I appreciate this!
canada medications buy canadianpharmacy drugstore online shopping northwest pharmacies mail order buy viagrow canadianpharmacy canadian pharmaceuticals nafta drugstore online online drug store buy vistagra usa
cialisyoues.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 05:00 ب.ظ

Cheers. Very good stuff.
cipla cialis online cialis prezzo al pubblico cialis 5mg prix only best offers cialis use cialis para que sirve cialis baratos compran uk generic cialis 20mg tablets cialis uk next day cialis 5 mg schweiz discount cialis
online pharmacy canada
چهارشنبه 14 شهریور 1397 08:16 ق.ظ

Nicely put, Cheers!
are canadian online pharmacies safe discount canadian pharmacies buy viagra now canadian medications online canadian pharmacy world best canadian pharmacies online trusted pharmacy canada scam canada medication cost canadian pharmaceuticals for usa sales canadian prescription drugstore
canadianpharmacyonli.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 11:45 ق.ظ

You actually mentioned this perfectly!
buy levitra how can i order viagra online buy viagra online overnight sildenafil generic price buy viagra online uk next day delivery buy viagra safely online how to buy viagra online without prescription buy viagra pills order online pharmacy how buy viagra online
cialisees.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:44 ق.ظ

Cheers. A lot of data!

cialis 05 cialis dose 30mg cialis cuantos mg hay cialis 5 mg funziona acheter du cialis a geneve cialis 20 mg cost how do cialis pills work pastillas cialis y alcoho generic cialis levitra cialis 5 effetti collaterali
http://cialisvbuy.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 06:11 ب.ظ

Nicely put. Appreciate it!
safe site to buy cialis online we recommend cialis info viagra cialis levitra cialis generico online buying cialis overnight cialis coupon cialis cipla best buy trusted tabled cialis softabs cialis daily dose generic we choice cialis uk
viabiovit.com/viagra-generika-online-bestellen-erfahrungen.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:45 ق.ظ

Regards! Loads of content.

can i buy viagra online viagra cheap uk online viagra no prescription buy viagra super active buy viagra over the counter viagra buy uk pharmacy prices for viagra buy viagra next day delivery uk online pharmacy uk where do i buy viagra online
cialis authentique suisse
دوشنبه 22 مرداد 1397 10:24 ب.ظ

Cheers. I enjoy this!
cialis 100 mg 30 tablet best generic drugs cialis 200 cialis coupon cialis cuantos mg hay cialis online cialis uk when can i take another cialis prezzo di cialis in bulgaria we choice cialis uk only best offers 100mg cialis
Cialis canada
دوشنبه 7 خرداد 1397 10:13 ق.ظ

With thanks, Quite a lot of advice.

buying cialis overnight cialis 05 cialis efficacit cialis 20 mg effectiveness cialis diario compra non 5 mg cialis generici cialis prezzo di mercato buy original cialis cialis 30 day trial coupon cialis kamagra levitra
Generic cialis
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 10:56 ق.ظ

You actually explained that very well.
cialis 10 doctissimo where do you buy cialis best generic drugs cialis cialis side effects cialis online sialis cialis bula cialis 5 mg buy tadalafil 20mg weblink price cialis
Viagra or viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 02:18 ق.ظ

You actually expressed that very well.
how can i order viagra buy original viagra online cheap generic viagra pills online buy viagra without presc viagra pharmacy online viagra buy viagra buy viagra usa online how do i buy viagra online price of viagra buy viagra locally how to buy viagra without a prescription
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:







The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox