تبلیغات
مقــــــــالات علمـــــــی مدیـــــــریت آمــــوزشــــــــی - اعتبار سنجی؛ ابزار کنترل کیفیت آموزش
 

اعتبار سنجی؛ ابزار کنترل کیفیت آموزش

نوشته شده توسط :محـــسن مهــرگانی
جمعه 28 آبان 1389-11:10 ق.ظ

مولف/مترجم: سعید هداوند
موضوع: مدیریت آموزشی
سال انتشار(میلادی): 2009
وضعیت: تمام متن
منبع: ماهنامه تدبیر-سال نوزدهم-شماره 204
تهیه و تنظیم: پایگاه مقالات علمی مدیریت  www.SYSTEM.parsiblog.com
چکیده: اعتبار سنجی (Accreditation) به عنوان شناخته شده ترین الگوی ارزیابی کیفیت، مبنای موثری برای سنجش میزان توجه مراکز آموزش، به رعایت استانداردهای لازم را ایجاد کرده و با شفاف سازی امور، این اطمینان را به سازمان خواهد داد که برنامه ها منطبق با معیارهای از پیش تعیین شده پیش می روند. در این مقاله موضوع اعتبار سنجی، در ارتباط با ویژگی های کلی نظام آموزش سازمان بررسی شده و مطالب در چهار بخش ارائه می شود: در نخستین بخش، مقوله کیفیت و اعتبار سنجی و ارتباط آن با عناصر برنامه های آموزشی مفهوم سازی می شود.در بخش دوم، اعتبار سنجی از حیث کارکردها و رویکردها، بررسی خواهد شد. در بخش سوم، با تشریح مؤلفه ها و شاخص های اعتبار سنجی، فرایند اجرایی آن به بحث گذاشته خواهد شد. و در بخش نهایی مقاله، ضمن نتیجه گیری از مباحث ارائه شده، برخی فرصتها و تهدید های موجود، مورد توجه قرار می گیرند.

مقدمه:


اغلب سازمانها برای توسعه کارکنان، دوره‌های متعددی را در مراکز آموزشی خود برگزار می‌کنند.از آن جا که اجرای این دوره ها متضمن سرمایه‌گذاری هنگفت و صرف زمان خدمتی نیروی انسانی فعال است، آگاهی از کیفیت آموزشهای اجرا شده و بازدهی حاصل از میزان اثربخش بودن آنها، از مهمترین انتظاراتی به شمار می‌آیند که سازمان،از نظام آموزش متصور است. پاسخگویی به انتظارات ایجاد شده، مستلزم شناسایی عوامل تاثیر گذار در برنامه ریزی و اجرای دوره ها، نظیر استراتژی، اهداف و ساختار سازمانی مرکزآموزش، سازماندهی و مدیریت آن، استانداردهای آموزشی، کادر آموزشی، امکانات وتجهیزات در اختیار، فرایند یاد دهی- یادگیری و ارزیابی میزان تاثیر هر یک از آنها در کمک به ایفای نقش آموزش در بهبودکیفیت محصول یاخدمات تولید شده سازمان است. (Ivancevich,2001)
اعتبار سنجی (Accreditation) به عنوان شناخته شده ترین الگوی ارزیابی کیفیت، مبنای موثری برای سنجش میزان توجه مراکز آموزش، به رعایت استانداردهای لازم را ایجاد کرده و با شفاف سازی امور، این اطمینان را به سازمان خواهد داد که برنامه ها منطبق با معیارهای از پیش تعیین شده پیش می روند. در این مقاله موضوع اعتبار سنجی، در ارتباط با ویژگی های کلی نظام آموزش سازمان بررسی شده و مطالب در چهار بخش ارائه می شود: در نخستین بخش، مقوله کیفیت و اعتبار سنجی و ارتباط آن با عناصر برنامه های آموزشی مفهوم سازی می شود.در بخش دوم، اعتبار سنجی از حیث کارکردها و رویکردها، بررسی خواهد شد. در بخش سوم، با تشریح مؤلفه ها و شاخص های اعتبار سنجی، فرایند اجرایی آن به بحث گذاشته خواهد شد. و در بخش نهایی مقاله، ضمن نتیجه گیری از مباحث ارائه شده، برخی فرصتها و تهدید های موجود، مورد توجه قرار می گیرند.
کیفیت و آموزش
مفهوم کیفیت در آموزش، به راحتی قابل تعریف نیست. پیچیدگی فرایند آموزش و مشخص نبودن اینکه کیفیت در این فرایند چگونه شکل می گیرد، تعریف آن را مشکل کرده است. شماری از صاحبنظران بر این باورند که مفهوم کیفیت، بدون شکل بوده و بنابراین غیرقابل اندازه‌گیری است.
ایوانسویچ معتقد است آنچه در تعریف کیفیت، مرکزیت دارد نظرات مخاطبان است. بر این اساس کیفیت تابع نظر مشاهده‌گر است بنابراین ارائه نیمرخی از کیفیت، همیشه با عینیت همراه نیست و با ذهنیت حرکت می‌کند. (Ivancevich,2001)
چاپمن، کیفیت را معادل استانداردهای آموزش، همچون سطح پیشرفت فراگیران می‌داند. این تعریف از کیفیت، همخوانی کاملی با تمرکز به وجود آمده روی یادگیری فراگیران دارد. (Chapman,1999)
بیکر، کیفیت را مجموع برآیندهای یک دوره آموزشی تعریف می کند. به گمان وی، زمانی می توان یک دوره را با کیفیت قلمداد کرد که خروجی هایی مانند: ایجاد سطح خاصی از توانایی در حداکثر زمان ممکن، ارضای نیازهای مهارتی و برآورده کردن نیازهای توسعه مسیر شغلی را، حاصل کرده باشد. (Baker,1999)
عمادزاده نیز، کیفیت آموزش را منوط به کیفیت عواملی می داند که در ارائه خدمات آموزشی مشارکت می کنند: (عمادزاده، 1372)
فراگیر: شامل توانایی‌ها و استعدادهای ذاتی، شرایط محیطی،شرایط اقتصادی و اجتماعی،
مدرس: شامل میزان تجربه وتحصیلات، مسئولیت و تعهد پذیری، حقوق و دستمزد دریافتی،
امکانات و تجهیزات آموزشی: شامل کتابهای درسی، وسائل آموزشی، تجهیزات زیربنایی و پشتیبانی نظام اداری.
آلکین،کیفیت آموزش را بر گرفته ازکیفیت عملکرد فراگیر، تدریس مدرسان و تخصیص منابع می‌داند.(ابیلی، 1383) از دیدگاه سالیس منابع کیفیت در آموزش، شامل ارزشهای قوی و هدفمند سازمانی ، مدرسان برجسته، مرکز آموزشی مناسب ، شناسایی توانمندی های فراگیران، تدارک دوره آموزشی مناسب و یا ترکیبی از این موارد بر می شمرد.(سالیس، 1372)
مؤلف نیز براین باور است که آنچه در نظر ما کیفیت معنا می‌دهد، به ارزشها و اهداف بنیادی سازمان بستگی دارد. ما نمی‌توانیم ازکیفیت سخن بگوییم بدون آنکه محک و معیاری موافق با نظر سازمان درباره رسالت نهایی آموزش داشته باشیم. از سوی دیگر استنباط ما از آموزش، راهنمایی برای ادراک ماهیت کیفیت، چگونگی دستیابی به آن، ارزشیابی و ارتقای سطح آن خواهد بود.
اعتبار سنجی وکیفیت
به گمان وانزیر و کنت ، از آنجا که جهان در حال تغییراست و روز به روز بر حالت عدم قطعیت آن افزوده می‌شود، بنابراین موقعیت مراکز آموزش در قبال کیفیت بسیار پیچیده است و تمامی آنها زیرفشارند تا پاسخهای مطلوبی در قبال نیازهای سازمان ارائه کنند. تجربه ثابت نکرده است که این مراکزدر صورتی می‌توانند به حداکثر بهره‌وری برسند که دائم دغدغه بهبودکیفیت خدمات آموزشی خود را داشته باشند.(Wanzare & Kenneth,2000) ادوارد سالیس متعقد است که مراکز آموزشی می بایستی چهار الزام: حرفه‌ای، اخلاقی، رقابتی و مسئولیت‌پذیری را در سرلوحه اقدامات اجرایی خود قرار دهند.(سالیس، 1372) لارنس. ال. ماراز، پنج ضرورت تعالی سازمانی را: برنامه‌ریزی استراتژیک، اعتبارسنجی برای تعالی، رهبری همکارانه، مشارکت دادن کارکنان و الزام به رعایت استانداردها معرفی نموده و تحقق آنها را منوط به ارزیابی مستمر کیفیت فرایندها ارزیابی می کند. (Catton,1999) از این منظر می توان اعتبار سنجی را اعطای مجوز یا تایید صلاحیت یک مرکز آموزشی، که براساس قضاوت خبرگان حوزه مربوطه، ضوابط از پیش تعیین شده را رعایت کرده باشد، تعریف کرد. (Worthen,et.al,1997) در این چارچوب، اعتبارسنجی به عنوان یک سیستم ارزیابی، دارای عناصر اصلی زیراست:
1. سازوکاری که متولی ارزیابی‌های ادواری است؛
2. استانداردها و احتمالاً ابزارهای مدون و نوشتاری که برای ارزیابی به کار می‌روند؛
3. برنامه زمانی از پیش تعیین شده(مثلاً هر دو سال یکبار) برای ارزیابی؛
4. استفاده ازنظرات خبرگان به منظور قضاوت در مورد کیفیت عملکرد مرکز مورد ارزیابی؛
5. تاثیر بر وضعیت مرکز مورد ارزیابی، براساس نتایج حاصل از ارزیابی انجام شده (Worthen,et.al,1997).
 
عناصر یاد شده به آشکار کردن جنبه‌های مختلف کیفیت مرکز آموزش (درونداد، فرایند، برونداد و پیامد)، یاری دادن مرکز به خود تنظیمی، مشارکت دادن عوامل درگیر در شفاف‌سازی امور و توانمند سازی آنان در پاسخگو بودن به نیازهای سازمان کمک می کنند. همچنین توجه به این عوامل، مبنای موثری در ارزیابی اولیه مرکز آموزش فراهم می آورد:
- جایگاه سازمانی/ سازماندهی و مدیریت،
- دوره‌های آموزشی اجرا شده،
- فرایند تدریس – یادگیری،
- دانش آموختگان.
گنجاندن این عوامل، برای نمایش کیفیت ضروری است. اعتبار سنجی مرکزآموزش، نشان خواهد داد که این ارزیابی می‌تواند برای این منظورهای به عمل آید:
- تایید صلاحیت مرکز آموزش،
- تشخیص اعتبارات،
- پاسخگویی به مراجع مربوطه در قبال اعتبارات دریافتی،
- عیان ساختن میزان دستیابی به اهداف از بیش تعیین شده،
- عرضه اطلاعات برای آگاهی فراگیران و سایر افراد مرتبط (ذی ربط و ذی‌نفع) در باره عملکرد نظام آموزش،
- و از همه مهمتر، بهبود مستمر کیفیت آموزش.
چگونه می‌توان کیفیت آموزشهای اجرا شده به وسیله مرکزآموزش را سنجید؟ چگونه یادگیری مورد انتظار در فراگیران رخ می دهد؟ چگونه می‌توان اطلاع حاصل کردکه فراگیران در آینده از آموزش های اثر بخش بهره‌مند خواهند شد؟ سازمان چگونه می‌تواند از کیفیت آموزشهای ارائه شده، اطلاع حاصل کند؟اینها پرسشهای مهمی هستند که با مفهوم سازی کارکردها و رویکردهای اعتبار سنجی، می توان به آنها پرداخت.
 
کارکردها
ویتنس، بهبود کیفیت آموزش و فراهم کردن زمینه پاسخگویی را دوکارکرد مهم اعتبار سنجی بر می شمرد. (رحیمی، 1382) ون دام، نیز از بهبود کیفیت آموزش، پاسخگویی، ارائه اطلاعات شفاف و هدایت نظام آموزش در بهره گیری مناسب از منابع در اختیار، به عنوان کارکردهای چهار گانه اعتبار سنجی نام می برد.(بازرگان، 1384) با توجه به آنچه گفته شد می‌توان بهبودکیفیت، پاسخگویی و سازماندهی مجدد را به عنوان کارکردهای اصلی اعتبار سنجی برشمرد. برآیند حاصله، به سازمان این اطمینان را خواهد داد که برنامه های آموزشی، کاملاً در چارچوب استانداردها و ضوابط از پیش تعیین شده قرار داشته، منطبق با اصول کیفیت اجرا می‌شوند. در زیر به برخی دیگر از کارکردها اشاره می شد:
- اطمینان به مدیریت و تامین کنندگان منابع مالی از اینکه اعتبارات تخصیص داده شده، به صورت مناسب هزینه می شوند.
- پاسخگویی به کارکنان زیر پوشش در جهت فراهم کردن تجربه مناسب آموزشی و اجرای دوره ها مطابق با برنامه پیش بینی شده.
- پاسخگویی به عموم سازمان از اینکه فرایند های درون نظام آموزش مناسب هستند و آینده علمی سازمان را تضمین می کنند. (سالیس، 1372)
رویکردها
رویکردهای اعتبار سنجی با ارتباط بین ماموریت سازمان، اهداف و نیازهای توسعه منابع انسانی طرح می شوند. نیازهای آموزشی نیروی کار حال وآینده از یک درک مشترک از آنچه سازمان نیاز دارد و چگونگی تحقق آن نشئت می گیرد. این رویکرد با ارزیابی کیفی دانش، مهارت و شایستگی های اصلی نیروی کار فعلی، ادامه می یابد. سازمان باید اطمینان حاصل کند که دانش و مهارت مورد نیاز کارکنان توسط برنامه های آموزشی افزایش یافته و به کار بسته می شوند. پس لازم است فرایند اعتبار سنجی به گونه ای طراحی شود تا این شایستگی ها را که توسط آموزش هدف قرار گرفته اند، به درستی ارزیابی کند. (هداوند،1384) شناخت رویکردهای اعتبار سنجی کمک خواهد کرد تا درک درستی از ماهیت و شیوه به کارگیری آن صورت پذیرد: (قورچیان، 1373)
1. رویکرد تولید مدار
قضاوت درمورد کیفیت، براساس میزان خروجی مرکز، مثلاً تعداد دانش آموختگان یا محتواهای تولید شده صورت می‌پذیرد.
2. رویکرد مصرف مدار
ارزیابی براساس نظر فراگیران در مورد محیط، امکانات و تجهیزات، مدرسان و خدماتی که دریافت داشته‌اند، انجام می‌شود.
3. رویکرد استانداردمدار
میزان تبعیت از استانداردهای رایج، معیار ارزیابی تلقی می‌شود. هرگونه انحراف از استانداردها،کاهش کیفیت محسوب می شود.
در مجموع، توجه به ابعاد مختلف اعتبار سنجی، فرهنگ آموزشی و برنامه راهبردی سازمان می‌تواند ضامن کیفیت و توسعه موزون آموزش شود که باید توسط مرکز ارائه دهنده خدمات آموزشی، مورد توجه قرار گیرد.


مؤلفه های ارزیابی
سانگ هیوم لی و پرشینگ، اهداف برنامه، محتوای برنامه، فناوری به کار گرفته شده، مدرس و تسهیل گر، فعالیت های آموزشی، مدت زمان برنامه، محیط آموزشی، انتظارات رفتاری، مدیریت و پشتیبانی و ارزیابی را به عنوان مؤلفه‌های مهم اعتبار سنجی توصیف کرده‌اند. (Heum & pershing,1999) فیلیپس، این مؤلفه‌ها را شامل روشهای تدریس، محیط یادگیری، محتوای برنامه، اهداف آموزشی، تسهیلات، تقویم مدون آموزش و مدرس می‌داند. (ابیلی،1383) با جمع بندی نظرات یاد شده مؤلفه های های اصلی اعتبار سنجی را در هفت محور: رسالت و اهداف، ساختار سازمانی و مدیریت،کادر آموزشی، فراگیران، فرایند یاد دهی- یادگیری، دوره‌های آموزشی و امکانات و تجهیزات فهرست کرد. (یارمحمدیان، 1385) (جدول شماره 1)
فرایند
نخستین گام در اعتبارسنجی، تعریف استانداردهای مربوط به اجزای مجموعه‌ای است که به عنوان مرکز آموزش تعیین¬ شده است. استانداردهای یاد شده که پیشتر به آنها اشاره شد، می‌توانند بر اساس توافق جمعی آموزش‌¬دهندگان، آموزش گیرندگان، نهادهای حرفه¬ای و سایر عوامل مرتبط تعریف ¬شوند. (بازرگان، 1384) از آنجا که هدف اصلی، تربیت دانش آموختگان توانمند در حیطه کاری خود است، بنابراین منطقی است تا با به کارگیری فرایندی منسجم به تعیین اعتبار مرکز آموزش پرداخت. اگرچه ساختارهای اعتبارسنجی در جزئیات فعالیت خود دارای تفاوت‌هایی هستند، اما از نظر روش کار، دارای فرایند مشترکی به شرح زیر هستند:
1. آشنایی با اهداف، وظایف و حوزه های تخصصی مرکز آموزش؛
2. ارزیابی مقدماتی از راه گردآوری اطلاعات پایه و تخصصی مورد نیاز( با استفاده از پرسشنامه، بازدید، مصاحبه و…)؛
3. تعریف مولفه های ارزیابی و تدوین شاخص های متناسب با اهداف ارزیابی؛
4. مشخص ساختن داده‌های مورد نیاز برای قضاوت درمورد یک از شاخص های تدوین شده؛
5. تشکیل کمیته ارزیابی با بهره گیری از متخصصان و خبرگان حوزه تخصصی مربوطه؛
6. ارزیابی از مرکز آموزش و مشاهده فضا، امکانات و تجهیزات در اختیار؛
7. ارزیابی درونی توسط کمیته ارزیابی(با استفاده از شاخص های تعریف شده)؛
8. انتشار گزارش مقدماتی و ارائه پیشنهاد درباره اصلاح نواقص و ضعف های مشاهده شده؛
9. انتشار گزارش نهایی بر مبنای نتایج اقدامات انجام شده در باره گزارش مقدماتی؛
10. تصمیم¬‌گیری در مورد صدور گواهینامه کیفیت یا توصیه جهت اصلاح ساختار و روش ها.
در شکل (شماره 1) شمای کلی فرایند اعتبار سنجی آورده شده است.
فرصت ها و تهدید ها
برای درک اهمیت اعتبارسنجی، ابتدا به نقاط قوت آن اشاره می شود و در ادامه، نقاط ضعف آن آورده خواهد شد:
1. اطمینان بخشی به سازمان، مدیریت ارشد و آموزش گیرندگان در موردکیفیت آموزش های ارائه شده؛
2. بهبود کیفیت آموزش از راه تدوین شاخصها و دستورکارهای لازم برای ارزیابی؛
3.تشویق مرکز آموزش برای بهبود دائمی از راه ارزیابی‌های مداوم؛
4. حمایت از مرکز آموزش در برابر فشارهایی که ممکن است کارایی آن رامورد تهدید قرار دهد؛
5. جامعیت فرایند ارزیابی که مانع از ساده انگاری در زمینه درک پیچیدگی فرایند‌های آموزشی می‌شود؛
6. فراهم کردن امکان جمع‌آوری سیستماتیک اطلاعات در مورد مراکز مورد ارزیابی؛
7. کاهش هزینه های آموزش از راه اصلاح ساختار و فرایند ها. (Worthen,1997)
ارزش اعتبارسنجی به ابعاد بازرسی و نظارتی آن منحصر نمی‌شود. ارزیابان حرفه‌ای بر این باورند که اگر چه اعتبار سنجی
می تواند منجر به راه‌اندازی و تقویت فرایند ارزیابی درونی در مراکز آموزش شود و ارتقای کیفیت را حاصل کند ولی مانند هر روش ارزیابی دیگر، دارای نقاط ضعف قابل ملاحظه‌ای نیز می باشد که لازم است هنگام استقرار چنین ساختارهایی به دقت مورد توجه قرار گیرند. به این منظور به چندمورد از مهمترین ایرادهای یاد شده اشاره می‌شود:
1. تردید در مورد پایایی نتایج حاصل شده و احتمال بروز خطای هاله‌ای (به دلیل مبتنی بودن نتیجه ارزیابی برقضاوت خبرگان)؛
2. تردید در اینکه متخصصان یک رشته تاچه اندازه به طور جدی برعملکرد افراد هم رشته خود نظارت می‌کنند؛
3. مشخص نبودن دقیق وزن و اهمیت مجموعه ضوابط تعیین شده که موارد جزئی تا بسیار مهم را شامل می‌شود؛
4. توجه صرف به اهداف در نظر گرفته شده و عدم توجه به مسائل دیگر در زمان ارزیابی؛
5. جلوگیری از طرح دیدگاه کسانی که در مرکز آموزش حضور داشته، بیشترین اعتراضها را درمورد کیفیت آن مرکز دارند؛
6. خطر یکنواخت کردن برنامه‌های آموزشی.


نتیجه گیری
مراکز آموزش سازمانها با چالشهای متعددی روبه رو هستند.این چالشها را می‌توان در دو طرف یک پیوستار قرار داد.از یک طرف مدیریت خواهان پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری و شفافیت در قبال بودجه و سرمایه‌گذاری صورت پذیرفته است و از طرف دیگر گسترش کمی، بدون توجه به توسعه کیفی، پیامدهایی، چون از دست دادن حس اعتماد و ضعف در تامین دانش مورد نیاز سازمان را به همراه خواهد داشت. آنها به این مسئله پی برده‌اند که برای تداوم فعالیت خود در چنین فضایی باید بیشتر بر مزیتهای خود تکیه کنند، اعتبارات تخصیص یافته را در جای مناسب هزینه کنند و تعامل موثر با سایر واحدهای سازمان را داشته باشند. تاکید مقاله حاضر بر این مسئله بودکه اعتبار سنجی می تواند با اصلاح ساختارها و فرایندهای جاری آموزش، به بهبود کیفی عملکردهای سازمانی کمک کرده و زمینه را برای پاسخگویی به نیازهای طرح شده، فراهم آورد.
منابع
1.Ivancevich.John.M, (2001),Human Resource Management,Eight Edition, Mcgrawhill companies.
2.Chapman. R & Wilson .p,(1999), Total Quality Training and Human Resource Development, Dogan page.
3. Baker. Mery, (1999), Training Effectiveness Assessment, Naval Air Warfare center Training System Devision.
4. عمادزاده، مصطفی: عوامل موثر در بهبود کیفیت تدریس، فصلنامه دانش مدیریت، شماره 29، 1372
5. ابیلی. خدایار، هداوندی. محمدرضا، ارزشیابی کیفیت دوره‌های آموزش موسسات ارائه دهنده خدمات آموزش به شرکت ایران خودرو، مجله روانشناسی و علوم تربیتی ، سال سی و چهارم، شماره 1، 1383
6. سالیس، ادوارد، مدیریت کیفیت فراگیر در آموزش، ترجمه سید علی حدیقی، تهران : نشر هوای تازه، 1372
7.Wanzare.Zahariah&Ward.Kenneth.L, (2000),Rethinking Staff Development In Kenya:Agenda for the Twenty first Century,The International Journal of Education management,Bradford.
8.Catton PA, etal: 1999,A guide to Internal Program evaluation for Program directors,Annals RCPSC
9.Worthen BR,Sanders JR, Fitzpatrick JL:,(1997), Program Evaluation: Alternative Approach and practical Guidelines, Longman.
10. یارمحمدیان، محمدحسین،کلباسی. افسانه، ارزیابی درونی گروه‌های آموزشی دانشکده مدیریت و اطلاع‌رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، مجله آموزش در علوم پزشکی،1385
11. بازرگان، عباس، فتح آبادی. جلیل، عین الهی. بهرام ، رویکرد مناسب ارزیابی درونی برای ارتقای مستمر کیفیت گروه‌های آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی،1384
12. رحیمی، حسین، تضمین کیفیت در آموزش عالی: مفاهیم،اصول تجربیات، مجموعه مقالات پنجاه و یکمین نشست روسای دانشگاه‌ها و مراکز علمی و تحقیقاتی،1382
13. بازرگان، عباس،ارزیابی درونی و کاربرد آن در بهبود مستمر کیفیت آموزش، فصلنامه پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزش عالی ، سال دوم، شماره 3و 4، 1374
14. هداوند، سعید، رویکردی استراتژیک به فرایند برنامه ریزی آموزش، نشریه تدبیر، سال شانزدهم، شماره162، 1384
15.قورچیان، نادر قلی، تحلیلی بر مکعب کیفیت در نظام آموزش عالی، فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، شماره 7 و 8، 1373
16.Heum lee sung & Pershing J.A ,(1999),Effective Reaction Evaluation in Evaluating Training programs:Propose Performance Improvement, International society for Performance,1999


 





نظرات() 


Buy cialis online
جمعه 16 آذر 1397 02:20 ق.ظ

Nicely put. Appreciate it.
40 mg cialis what if i take buy brand cialis cheap buy cialis online cheapest interactions for cialis cialis rezeptfrei cialis efficacit cialis uk cost of cialis per pill order generic cialis online cialis 5 mg
Buy cialis online
پنجشنبه 15 آذر 1397 06:57 ق.ظ

Point well utilized..
cialis side effects dangers cialis generico en mexico click here to buy cialis cialis price thailand venta cialis en espaa buy cialis online nz tadalafil 5mg how does cialis work order a sample of cialis cialis baratos compran uk
Buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:17 ب.ظ

You said that very well!
generic for cialis only best offers 100mg cialis prix cialis once a da miglior cialis generico cialis generico postepay tadalafilo generic cialis 20mg tablets cialis coupons printable if a woman takes a mans cialis cialis sicuro in linea
buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:49 ق.ظ

Wow quite a lot of useful facts!
the best site cialis tablets cialis 200 dollar savings card 5 mg cialis coupon printable generic for cialis order cialis from india cialis for sale cialis herbs cialis 5 mg tadalafil 10 mg buy cialis online
buy cialis no rx
سه شنبه 13 آذر 1397 02:24 ق.ظ

Thank you. I appreciate it.
tesco price cialis cost of cialis cvs cialis 05 cialis daily reviews what is cialis cialis savings card cialis 30 day sample click here to buy cialis cialis pills in singapore what is cialis
buy cialis with no prescription
دوشنبه 12 آذر 1397 01:21 ب.ظ

You actually stated that exceptionally well!
cialis vs viagra cialis generique 5 mg what is cialis rx cialis para comprar cialis prices in england cialis 20 mg cut in half cialis italia gratis cialis from canada we like it cialis soft gel achat cialis en itali
Cialis pills
دوشنبه 12 آذر 1397 02:05 ق.ظ

Seriously a lot of superb material.
low dose cialis blood pressure cialis generico in farmacia cialis canada cialis uk buy cialis online generic cialis pill online buying cialis overnight cialis cuantos mg hay cialis generico en mexico canadian drugs generic cialis
buy cheap cialis in canada
یکشنبه 11 آذر 1397 01:05 ب.ظ

Helpful forum posts. Thanks a lot.
rezeptfrei cialis apotheke cialis generic cialis official site calis cialis kaufen cialis prices generic cialis with dapoxetine how does cialis work generico cialis mexico cialis pills
Cialis 20 mg
یکشنبه 11 آذر 1397 01:53 ق.ظ

Appreciate it, Numerous write ups.

calis cialis generico we use it 50 mg cialis dose prices on cialis 10 mg generic cialis levitra cialis generique 5 mg cialis en mexico precio cialis side effects cialis 100 mg 30 tablet cialis with 2 days delivery
Cialis pills
شنبه 10 آذر 1397 01:07 ب.ظ

Thanks a lot! Ample knowledge!

cialis 5mg billiger cialis for bph buy online cialis 5mg only best offers 100mg cialis cialis professional yohimbe cialis tadalafil online opinioni cialis generico wow look it cialis mexico precios de cialis generico buying cialis overnight
Online cialis
شنبه 10 آذر 1397 01:26 ق.ظ

You made your stand pretty effectively!.
we like it safe cheap cialis cialis side effects dangers cilas cialis diario compra prix cialis once a da cialis cuantos mg hay cialis kaufen usa cialis online cialis uk next day are there generic cialis
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 02:06 ب.ظ

You have made your point.
comprar cialis navarr cialis online cialis 10mg prix pharmaci cialis pills boards does cialis cause gout buy cialis online cialis diario compra cialis usa cost cialis online usa cialis online
buy cialis uk
جمعه 9 آذر 1397 02:20 ق.ظ

You expressed it perfectly.
cialis professional yohimbe venta cialis en espaa cialis coupons only best offers cialis use cialis wir preise we like it cialis price viagra or cialis cialis sicuro in linea cialis pills in singapore cialis lowest price
buy cialis online us pharmacy
پنجشنبه 8 آذر 1397 03:00 ب.ظ

Incredible quite a lot of fantastic facts!
precios cialis peru we like it cialis price tadalafil 10 mg import cialis the best choice cialis woman cialis daily dose generic cialis prezzo al pubblico can i take cialis and ecstasy the best choice cialis woman cialis in sconto
buy cheap cialis coupon
پنجشنبه 8 آذر 1397 02:49 ق.ظ

Cheers, Loads of advice.

cialis 20 mg cut in half wow cialis 20 cialis pills click here to buy cialis buy brand cialis cheap brand cialis generic cuanto cuesta cialis yaho cialis generico cialis canada on line cialis manufacturer coupon
cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 02:20 ب.ظ

Thanks a lot. Quite a lot of knowledge.

canadian cialis i recommend cialis generico price cialis wal mart pharmacy does cialis cause gout cialis 5 mg effetti collateral generic cialis in vietnam costo in farmacia cialis we choice cialis pfizer india buy cialis cialis alternative
Online cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 02:21 ق.ظ

Nicely put, Thank you.
cialis usa cost click here cialis daily uk cialis generico en mexico cialis kamagra levitra cialis for sale in europa rx cialis para comprar online prescriptions cialis prix cialis once a da cialis et insomni cialis kamagra levitra
levitra 20 mg
پنجشنبه 19 مهر 1397 01:07 ب.ظ

You definitely made the point.
buy levitra cheap 20mg levitra levitra generic buy levitra 10mg levitra 20 mg generic levitra vardenafil 20mg buy levitra buy 10 mg levitra levitra generic
buy cialis online best price
سه شنبه 10 مهر 1397 07:45 ق.ظ

Well voiced really! .
cialis vs viagra no prescription cialis cheap cialis 20mg cialis 200 dollar savings card generic cialis at walmart weblink price cialis cialis 5mg we like it cialis price precios cialis peru cialis cost
buy cialis pills
یکشنبه 8 مهر 1397 04:44 ق.ظ

Useful material. Many thanks!
cialis generic availability we recommend cialis best buy enter site very cheap cialis cialis daily dose generic buy brand cialis cheap cialis dosage amounts tadalafil we recommend cialis best buy cialis cuantos mg hay buying cialis overnight
where to buy cialis online
شنبه 7 مهر 1397 02:05 ق.ظ

You actually stated that terrifically.
side effects of cialis price cialis wal mart pharmacy cialis prices in england recommended site cialis kanada achat cialis en europe order generic cialis online cialis e hiv can i take cialis and ecstasy cialis bula we choice cialis uk
canadian pharmacies online
شنبه 31 شهریور 1397 06:28 ب.ظ

Kudos! Terrific information!
online pharmacy online pharmacies mexico best canadian pharmacies online canadian pharmacy online 24 cialis from canada online canadian discount pharmacies online canadian discount pharmacies pharmacy canada reviews canada medication list pharmacy canada
http://viagravipsale.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 04:54 ب.ظ

Thanks! Loads of stuff!

walgreens price for cialis cialis free trial rezeptfrei cialis apotheke generic cialis 20mg tablets how much does a cialis cost cialis 20 mg effectiveness how to buy cialis online usa cialis savings card cialis tablets for sale can i take cialis and ecstasy
canadianpharmacytousa.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 09:22 ب.ظ

Amazing material. Appreciate it!
canadian online pharmacy pharmacy near me online canadian discount pharmacies trust pharmacy canada reviews online pharmacy Northwest Pharmacy drugstore online canadian pharmaceuticals reviews canada online pharmacies medication canadian pharmaceuticals stocks
buycialisonli.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 05:01 ق.ظ

Thanks. Useful stuff.
safe place to buy viagra online uk where can i purchase viagra uk pharmacy viagra viagra cheap online viagra online uk viagra online without viagra with prescription online viagra super active buy viagra online without rx where can i buy viagra without a prescription
Cialis generic
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:15 ب.ظ

Good info. With thanks!
cialis qualitat brand cialis generic female cialis no prescription when can i take another cialis cialis cost buying cialis in colombia only now cialis for sale in us discount cialis where cheapest cialis cialis generic availability
cialisky.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 03:00 ق.ظ

Thank you! Numerous information.

cialis daily new zealand cialis tablets for sale cialis generic availability prix de cialis cialis 5mg cialis generico in farmacia if a woman takes a mans cialis buy original cialis cialis 5 effetti collaterali cialis for bph
http://viagravonline.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 01:36 ب.ظ

Wow tons of beneficial data!
cialis tablets tadalafil cialis 20mg prix en pharmacie we choice cialis uk cialis canada link for you cialis price preis cialis 20mg schweiz 5 mg cialis coupon printable tesco price cialis cialis generique 5 mg
can you take 2 cialis pills
دوشنبه 22 مرداد 1397 01:57 ب.ظ

You actually suggested it effectively.
cialis purchasing best generic drugs cialis cialis coupons click now buy cialis brand ou acheter du cialis pas cher link for you cialis price generic cialis 20mg tablets cialis generico in farmacia discount cialis il cialis quanto costa
Cialis canada
دوشنبه 7 خرداد 1397 03:54 ق.ظ

Thanks a lot! I enjoy it.
cialis online look here cialis cheap canada cialis online nederland cost of cialis cvs get cheap cialis order a sample of cialis we like it safe cheap cialis cialis generico lilly canada discount drugs cialis rezeptfrei cialis apotheke
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:







The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox