تبلیغات
مقــــــــالات علمـــــــی مدیـــــــریت آمــــوزشــــــــی - مكاتب دانش مدیریت
 

مكاتب دانش مدیریت

نوشته شده توسط :محـــسن مهــرگانی
پنجشنبه 27 آبان 1389-11:19 ب.ظ

گرچه مدیریت به مفهوم كلی آن سابقه ای به قدمت زندگی اجتماعی انسان و حتی بیشتر از آن دارد، اما آنچه كه به نام دانش مدیریت برای مدیریت سازمانها و مؤسسات تكامل پیدا كرده است، مربوط به اواخر قرن نوزدهم و عمدتا قرن بیستم است. تا قبل از قرن بیستم سازمانها در مقیاسی كوچك و با استفاده از روشهای ساده اداره می شدند، ولی با بزرگ تر و پیجیده تر شدن سازمانها، مدیریت آنها با مسائل گوناگون و متنوعی همچون جمعیت فزاینده، ركود، آگاهیهای اجتماعی، كمبود منابع، تورم، تامین رفاه، رقابت، تغییر و افزایش روز به روز سلائق و غیره روبه رو شدند. رعایت همه این مسائل، همراه با بزرگ شدن نسبی سازمانها و پیشرفت تكنولوژی و استفاده از علوم ریاضی، اقتصاد و كامپیوتر پیچیدگی مدیریت را بیشتر كرده است ...

 

پیشرفت مدیریت تا انقلاب صنعتی، هماهنگ و محسوس نبود. در سال 1776، آدام اسمیت با اطلاعاتی كه از كارخانه سنجاق سازی به دست آورده بود محسنات تقسیم كار را اعلام نمود. در سال 1832 چالز بابیج (1871-1792 ) ریاضیدان انگلیسی و سازنده ماشین حساب مقاله ای به نام درباره اقتصاد ماشینها و كارخانه ها در زمینه تولید نوشت. او در این مقاله برای اولین بار موضوع اختلاف در مهارت و نقش آن در تعیین مقدار دستمزد و نیز مفاهیمی از مهندسی صنعتی را به بحث گذاشت. همچنین علاوه بر این ها افرادی مثل هنری تاون و یا هارولد كونت نیز مقالاتی در زمینه روشهای اداره سازمانها ارائه داده اند . اما دوره ای كه دانش مدیریت از ابتدای شكل گیری تاكنون طی نموده است و همچنین كلیه نظراتی كه تا حال از طریق دانشمندان و محققان این علم ارائه شده است را در سه مكتب كلی می توان خلاصه نمود. البته این گرایش ها، در كتب مختلف مربوط به مدیریت در چند مكتب فكری خلاصه شده است كه تعداد آن مكاتب، مختلف و گاهی تا پنج مكتب نیز بسط یافته است. اما همگی آنها نقش این سه مكتب مادر را در زمینه رشد این دانش بسیار موثر و اساسی می دانند. این سه مكتب اصلی عبارتند از :

  • مكتب كلاسیك یا سنتی یا تیلوریسم
  • مكتب نئوكلاسیك یا روابط انسانی
  • مكتب سیستمی یا مبتنی بر تئوری سیستمها.

لازم به ذكر است كه مكاتب دیگری نیز در بین این سه مكتب اصلی وجود دارد اما به دلیل كم اهمیت تر بودن نسبت به این سه مكتب بزرگ از ذكر آن خودداری شده است.

 

مكتب كلاسیـــک یا سنتــــی یا تیلـــوریسم :

بنیان گذار این مكتب شخصی به نام فردریك وینسلو تیلور ( 1915-1856 ) است كه بحث مدیریت علمی به نام او ثبت شده است از این رو گاهی آن را مكتب تیلور یا تیلوریسم نیز می نامند. تیلور اولین مقاله خود را در سال 1895 با نام سیستم پرداخت مزد برای واحد كار یا سیستم نرخ بندی یك قطعه منتشر كرد و در آن به لزوم اندازه گیری زمان انجام یك واحد از كار و جمع آوری اطلاعات برای تعیین آن اشاره نمود. دومین اثر وی در قالب یك سخنرانی و تحت عنوان مدیریت كارگاه در سال 1903 می باشد و در آن به لزوم همكاری صمیمانه بین كارگر و كارفرما و لزوم پرداخت دستمزد مناسب به كارگران به منظور كاهش هزینه های تولید اشاره كرده است. او سرانجام در سال 1911 كتاب معروف خود، مدیریت علمی را منتشر كرد كه در آن مسائل مدیریتی به صورتی مدون و منظم با ذكر مثالهای زنده گنجانده شده است. او در این كتاب 4 اصل را كه به اصول چهارگانه مدیریت علمی نیز شهرت دارد، بیان نموده است :

 

۱- كشف روش علمی برای هر جز از كار به جای روشهای غیرعلمی

۲- انتخاب و جذب نیرو با استفاده از روشهای علمی و سپس تعلیم و آموزش علمی آنان از طریق روشهای علمی

۳- ایجاد كنترل و برقراری تشویق و تنبیه

۴- همكاری صمیمانه و تشریك مساعی با كاركنان به صورتی كه هر شخص وظایف مربوط به خود را انجام دهد ؛ كارگران كار كنند و مسائل مدیریتی را به مدیران بسپارند و مدیران اداره كنند و مسائل كار را به كارگران و سرپرستانشان بسپارند.

 

به نظر تیلور منافع كارگران و صاحبان كار با یكدیگر مغایرتی ندارند بلكه در یك راستا می باشند و كلید افزایش كارایی كارگران، استفاده از مدیریت علمی است كه بر اساس آن می توان میزان تولید هر فرد را افزایش داد و در نتیجه، هم اجرت بیشتری به كارگران پرداخت و هم سود بیشتری عاید صاحب كار نمود. از عمده ترین خرده هایی كه بر این مكتب می توان گرفت این است كه بر پایه انسان اقتصادی استوار است و به انسان صرفا به شكل یك ماشین می نگرد كه فقط با مسائل مادی در او ایجاد انگیزه می شود . علاوه بر تیلور دانشمندان دیگری نیز در تكامل و شكل گیری مدیریت علمی سهم داشته اند كه از آن جمله می توان به هنری فایل ( 1925-1841 ) اولین كسی كه اصل تفكیك وظایف را مطرح كرد و فرانك گیلبرت ( 1924-1868 ) پیشگام حركت سنجی و مخترع نمودار جریان كار FPC و تربلیگها كه بر گرفته از معكوس نام خانوادگی اوست، اشاره نمود.

 

مكتب نئــــوكلاسیک یا روابط انسانــــــی :

بنیان گذار مكتب نئوكلاسیك یا روابط انسانی یك جامعه شناس استرالیایی به نام التون مایو می باشد كه استاد دانشگاه هاروارد بوده و تحقیقات بسیاری را سرپرستی نموده است كه مهمترین آن، تحقیقات پنج ساله او از 1927 تا 1932 در كارخانه هاتورن، متعلق به شركت وسترن الكتریك در شهر شیكاگو میباشد. او در این كارخانه با استفاده از یك تیم تحقیقاتی مطالعاتی را در خصوص تاثیر عوامل مادی خاصی نظیر طول مدت كار روزانه، میزان نور، میزان تنفس بین ساعات كاری، صدا، حرارت و نظایر آن ( عوامل فیزیكی )، در تغییر مقدار تولید و كارایی افراد كه بعدها به مطالعات هاتورن معروف شد، انجام داده است. در ابتدای این تحقیقات، كارگران به دو گروه كنترل و آزمایش تقسیم بندی شدند.

 

شرایط فیزیكی محیط كار را برای گروه آزمایش متغیر و برای گروه كنترل ثابت نگاه داشتند. بطور مثال میزان نور را برای گروه آزمایش یكبار كاهش و بار دیگر افزایش دادند و برای گروه كنترل میزان نور در هر دفعه به همان اندازه اولیه ثابت نگاه داشته شد. پیش بینی نتیجه كار بر این بود كه سطح تولید و كارایی گروه كنترل در همان سطح قبل باقی بماند و برای گروه آزمایش با كاهش میزان نور، كاهش و با افزایش میزان نور، افزایش یابد. اما نتایج خلاف آن را اثبات كرد. التون مایو و گروهش با تعجب مشاهده كردند كه سطح تولید و كارایی در هردو گروه تحت هرمیزان نوری، افزایش یافته است . نتیجه این بود كه روند صعودی تولید، بستگی به تغییر نور ندارد و علت آن را باید در عامل دیگری جستجو كرد.

 

سپس گروه برای پیش برد تحقیقات خود یك تحقیق سه مرحله ای را در دستور كار خود قرار دادند . ابتدا شش كارگر زن را كه با یكدیگر آشنایی داشتند برگزیدند و آنها را برای آزمایشهای خود توجیه نمودند. ابتدا این گروه را به صورت جدا و سپس همراه با یك گروه صد نفری مورد آزمایش قرار دادند. مرحله اول ایجاد تغییر در شرایط فیزیكی مختلف محیط كاری بود با بیش از ده نوع تغییر ( تغییر در نور، زمان، تعداد دفعات استراحت، طول روز كاری و غیره ). اما نتایج نظیر مطالعه اولیه، افزایش سطح تولید و كارایی را در همه حالات نشان می داد. مرحله دوم، اعمال شرایط عادی كار و بازگشت به وضع معمول برای شش نفر مزبور بود. اما باز هم مقدار تولید افزایش یافته وحتی به حداكثر خود نیز رسید. نتیجه منطقی كه او و گروهش از این مطالعات گرفتند این بود كه این افزایش دائمی تولید به خاطر شرایط فیزیكی كار نیست بلكه به خاطر عوامل دیگری چون آزادی و شخصیت است كه به این شش نفر اعطا شده و همچنین روابط صمیمانه ای كه بین آنها و گروه تحقیق به وجود آمده بود. همچنین گروه تحقیق دریافت، در صورتیكه افراد آگاهی داشته باشند كه بر روی آنها آزمایشاتی انجام می گردد، رفتار طبیعی خود را نمی توانند بروز دهند و رفتارشان تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. علاوه بر این نظارت و كنترل مستقیم افراد، بر روی كاركرد آنان تاثیر منفی خواهد داشت. از اینجا بود كه التون مایو به وجود روابط غیر رسمی نیز بین شش نفر مزبور پی برد ، البته سالها طول كشید تا این موضوع به عنوان یك اصل تحت عنوان سازمان غیر رسمی مطرح شد. نتیجه ای كه در مرحله دوم از آزمایشات بدست آمد این بود كه اگرچه بر مدیران منطق هزینه و كارایی حاكم است، بر كارگران بیشتر منطق عاطفه و احساسات حاكم می باشد. مرحله سوم از آزمایشات بازگشت به یك محیط طبیعی كاری بود بدون اینكه از قبل مورد آزمایش قرار گیرند و روابط خاصی با آنها برقرار شود.

 

این آزمایش به نام اطاق سیم كشی بانك معروف است كه در آن 14 نفر مرد مشغول كار بودند كه نه نفر مسؤولیت سیم كشی، سه نفر جوشكاری و دو نفر بازرسی و نظارت را بر عهده داشتند . نتیجه مفروض، طبق یافته های قبل بر این بود كه افراد با حداكثر توانایی خود كار كنند اما نتیجه ای كه عاید آنها شد غیر این بود. اعضای هر گروه برای خود معیار هایی تعیین كردند كه بر این اساس هر كارگر در روز دو دستگاه كامل سیم پیچی كند و كسانی كه بیش تر از دو دستگاه كار كنند به عنوان ركوردشكن و افرادی كه كمتر از دو دستگاه كار كنند به عنوان از زیر كار دررو از طرف گروه مورد سرزنش قرار می گرفتند و كسانی كه از معیارهای گروه سرباز می زدند توسط اعضای گروه طرد شده و زیر فشار قرار می گرفتند . تغییرات شرایط محیط كاری نیز بر آنها تاثیر چندانی نداشت و واكنش آنها نسبت به حقوق و مزایا معمولا یك واكنش گروهی بود كه بیانگر یك نوع رابطه غیر رسمی بین آنها بود . نتایج كلی مطالعات هاتورن شناخت عامل انسانی در شرایط كاری و مهمترین كشف آنها روابط و سازمان های غیر رسمی در مقابل سازمان رسمی و همچنین اهمیت ارتباطات پائین به بالا بود.

 

مكتب سیستمـــی یا مبتنـــی بر تئوری سیستمها :

تئوری سیستمها توسط برتالانفی زیست شناس آلمانی كه معتقد بود كلیه علوم مختلف نظیر ریاضیات، شیمی، فیزیك، علوم انسانی و غیره به گونه ای به هم مرتبط می باشند، مطرح شد. در این تئوری نگرش از جز به كل رسیدن مورد توجه قرار گرفت و بیان شد كه برای بررسی هر نوع سیستمی از جمله یك سازمان، باید قبل از هر چیز سازمان را به صورت یك كل در نظر گرفته و پیش از آنكه اجزا سازمان را مورد مطالعه قرار داد، موقعیت روابط متقابل اجزا ( تعامل ) و نقش هر جز را به صورت یك مجموعه در تامین اهداف سازمان ( كل )، مورد بررسی و توجه قرار داد. در طول جنگ جهانی دوم، دانش مدیریت پیشرفتهای زیادی كرد و در اواخر 1930، بریتانیا یك تیم از متخصصان را برای كاربرد موثر رادار گرد هم درآورد. این تیم بعدها روی نبرد زیردریایی، كاربرد كشتی های محافظ و كارهای چند تخصصی و چند بعدی تلاشهای زیادی را انجام داد كه شروعی بود برای مبحثی با نام تحقیق در عملیات. به دنبال آن گروه تحقیق در عملیات ارتش آمریكا نیز تشكیل شد و با تلاش آنها مباحث نوین برنامه ریزی خطی، تصمیم گیری های چند معیاره، برنامه ریزیهای آرمانی و غیره مورد استفاده در دانش جدید مدیریت قرا گرفت كه به آن علم مدیریت نیز می گوید.





نظرات() 


foot pain from running
یکشنبه 4 تیر 1396 05:24 ب.ظ
I create a comment whenever I especially enjoy a post on a site or I have something to contribute
to the conversation. It is triggered by the sincerness
communicated in the article I browsed. And after this article مقــــــــالات علمـــــــی
مدیـــــــریت آمــــوزشــــــــی - مكاتب دانش مدیریت.

I was moved enough to post a leave a responsea response :) I actually do have 2 questions for you if you don't mind.
Could it be simply me or does it appear like some of these responses come across like they are left by brain dead visitors?
:-P And, if you are posting on other places, I'd like to follow
anything new you have to post. Could you make a list all of all your community sites like your Facebook page, twitter feed, or linkedin profile?
ramosyzizhovmtg.snack.ws
سه شنبه 2 خرداد 1396 07:01 ب.ظ
Very good article. I am dealing with a few of these issues
as well..
Brooks
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 10:52 ق.ظ
hello!,I love your writing so so much! percentage we keep in touch more approximately your article on AOL?

I need an expert on this house to unravel my problem. Maybe that is you!
Taking a look ahead to look you.
Aileen
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 12:48 ق.ظ
I've been exploring for a little bit for any high-quality articles or blog posts in this sort of house .

Exploring in Yahoo I eventually stumbled upon this website.
Studying this information So i'm glad to show that I've a very just right uncanny
feeling I found out just what I needed. I such a lot indisputably will make sure to do not put out of your mind this web site and provides it a glance on a relentless basis.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


نویسندگان:


آمار وبلاگ:







The Theme Being Used Is MihanBlog Created By ThemeBox